Rozporządzenie o dokumentacji medycznej stworzyło podstawy prawno-organizacyjne, umożliwiające placówkom opieki zdrowotnej rezygnację z prowadzenia dokumentacji medycznej w formie papierowej. Z kolei ustawa o systemie informacji stworzyła warunki jej udostępniania pacjentom oraz personelowi medycznemu uczestniczącemu w procesie leczenia. To dwie regulacje prawne, które będą miały znaczący wpływ na oblicze ochrony zdrowia.

Ważne zmiany z punktu widzenia systemu informacyjnego ochrony zdrowia wprowadziły również dwie inne ustawy: o działalności leczniczej oraz o zmianie ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty.

System Informacji Medycznej

Ustawa tworzy i nadaje ramy prawno-organizacyjne Systemowi Informacji Medycznej, który przypomina w swojej budowie dawny Rejestr Usług Medycznych, tylko trochę bardziej zaawansowany.

Na system składać się mają trzy moduły danych: podstawowy, statystyczno-rozliczeniowy oraz zleceń. W module podstawowym gromadzone będą: dane osobowe pacjentów, informacje o sprzeciwie zawartym w centralnym rejestrze sprzeciwów na pobranie komórek, tkanek i narządów ze zwłok ludzkich oraz dane umieszczone samodzielnie przez usługobiorcę. W module statystyczno -rozliczeniowym będą gromadzone i przetwarzane jednostkowe dane medyczne. Moduł zleceń obejmować będzie natomiast informacje o wystawionych skierowaniach, receptach oraz zleceniach.

Dane gromadzone w modułach SIM

Dane pozyskiwane z rejestrów:

  • imię (imiona) i nazwisko
  • nazwisko rodowe
  • płeć
  • obywatelstwo
  • stan cywilny
  • wykształcenie
  • numer PESEL
  • data urodzenia
  • seria i numer dowodu osobistego, paszportu lub innego dokumentu stwierdzającego tożsamość – w przypadku osób, które nie mają nadanego numeru PESEL
  • adres miejsca zamieszkania i adres do korespondencji
  • adres miejsca pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli dana osoba nie ma na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej miejsca zamieszkania
  • numery ubezpieczenia
  • stopień niepełnosprawności
  • rodzaj uprawnień oraz numer i termin ważności dokumentów potwierdzających uprawnienia do świadczeń opieki zdrowotnej określonego rodzaju oraz datę utraty tych uprawnień
  • numery identyfikacyjne i numery ewidencyjne nadawane usługobiorcom przez płatników lub usługodawców
  • data i przyczyna zgonu
  • informacja o sprzeciwie zawartym w centralnym
  • rejestrze sprzeciwów na pobranie komórek, tkanek i narządów ze zwłok ludzkich

Dane przekazywane przez usługodawców:

  • jednostkowe dane medyczne dotyczące udzielonych świadczeń zdrowotnych
  • informacja o wystawionych zleceniach
  • informacja o wystawionych receptach
  • informacje o wystawionych skierowaniach

Dane przekazywane przez usługobiorców:

  • dane dotyczące stanu zdrowia, jeżeli ma to znaczenie dla udzielania świadczeń opieki zdrowotnej w stanach nagłego zagrożenia zdrowotnego
  • dane osób, które należy poinformować o stanie zdrowia  w stanach nagłego zagrożenia zdrowotnego
  • adres poczty elektronicznej, na który z systemu wysyłane będą informacje o udostępnieniu jednostkowych danych usługobiorcy z SIM i przypomnienia o terminach planowanych świadczeń opieki zdrowotnej, przetwarzanych w SIM
  • numer telefonu

Nowe pojęcia

Ustawa o informacji w ochronie zdrowia wprowadza nowe pojęcia: „usługodawcy”, „usługobiorcy” oraz „pracownika medycznego”. Pojęcia „usługodawcy” i „usługobiorcy” różnią się od dotychczas obowiązujących pojęć „świadczeniodawca” i „świadczeniobiorca”.

Za „usługodawcę” uważa się świadczeniodawcę w rozumieniu ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz aptekę.

„Usługobiorcą” jest natomiast każda osoba fizyczna korzystająca lub uprawniona do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej, w tym świadczeniobiorca w rozumieniu wyżej wymienionej ustawy.

„Pracownik medyczny” to osoba wykonującą zawód medyczny (w rozumieniu ustawy o działalności leczniczej) oraz dodatkowo osoba uprawniona do świadczenia usług farmaceutycznych, udzielająca świadczeń opieki zdrowotnej oraz świadcząca usługi farmaceutyczne w ramach stosunku pracy lub umowy cywilnoprawnej.

Trzy nowe rejestry

W celu identyfikacji podmiotów uczestniczących w procesie przekazywania elektronicznej dokumentacji medycznej ustawodawca utworzył trzy nowe rejestry: usługodawców, usługobiorców oraz pracowników medycznych.

Dwa pierwsze będą miały charakter wtórny, co oznacza, że będą zasilane danymi pochodzącymi z innych rejestrów i ewidencji (np. rejestry ubezpieczonych, rejestr aptek, rejestr podmiotów leczniczych, centralny wykaz świadczeniodawców) bez bezpośredniego angażowania w ten proces placówek opieki zdrowotnej.

Trzeci rejestr - pracowników medycznych - będzie miał natomiast charakter pierwotny i zasilany będzie przez usługodawców. Obejmować będzie tylko pracowników aktualnie zatrudnionych.

Wszystkie trzy rejestry spełniać będą przede wszystkim funkcje identyfikacyjne, a ich charakter będzie typowo administracyjny.

Certyfikaty klucza publicznego

W rejestrze usługodawców oraz pracowników medycznych oprócz danych identyfikacyjnych takich jak: numer księgi rejestrowej, imię i nazwisko, numer PESEL, numeru prawa wykonywania zawodu, ewidencjonowane będą certyfikaty klucza publicznego.

Zgodnie z ustawą o podpisie elektronicznym, przez certyfikat należy rozumieć „elektroniczne zaświadczenie, za pomocą którego dane służące do weryfikacji podpisu elektronicznego są przyporządkowane do osoby składającej podpis elektroniczny i które umożliwiają identyfikację tej osoby”.

W przypadku rejestru usługodawców będą to certyfikaty przyznane placówkom opieki zdrowotnej jako podmiotom prawnym (tzw. certyfikaty korporacyjne), a w przypadku rejestru pracowników medycznych – certyfikaty przyznane osobom wykonującym zawód medyczny jako osobom fizycznym.

Przy pomocy certyfikatów usługodawcy będą uwierzytelniać w SIM dane o udzielonych usługobiorcom świadczeniach opieki zdrowotnej oraz dane dotyczące pracowników medycznych udzielających świadczeń opieki zdrowotnej. Pracownicy medyczni będą ich natomiast używać w celu autoryzacji elektronicznej dokumentacji medycznej udostępnianej podmiotom uprawnionym oraz uzyskania dostępu do elektronicznej dokumentacji medycznej wytworzonej w innych placówkach opieki zdrowotnej.

UWAGA! Chociaż nowe rozporządzenie dotyczące dokumentacji medycznej, które obowiązuje od 1 stycznia 2011 r. zniosło obowiązek stosowania certyfikatów do podpisywania elektronicznej dokumentacji medycznej wewnątrz jednostki, to ich zastosowanie i tak będzie konieczne, gdyż w przeciwnym razie placówka opieki zdrowotnej nie będzie w stanie włączyć się w te procesy.

Nieco inaczej przedstawia się sytuacja z nowym rejestrem pod nazwą Centralny Wykaz Usługobiorców. Chociaż jego charakter, podobnie jak pozostałych centralnych rejestrów wtórnych, będzie głownie administracyjny (realizacja funkcji identyfikacyjnej), to będzie on spełniał również funkcje weryfikacyjne. Podmioty świadczące usługi zdrowotne będą mogły odwoływać się do niego, jako wiarygodnego źródła danych, w celu weryfikacji uprawnień do świadczeń (ubezpieczenia publiczne oraz komercyjne), stopnia niepełnosprawności, uprawnień do świadczeń szczególnego rodzaju (honorowi dawcy krwi i szpiku kostnego, honorowi dawcy narządów). Obok danych identyfikacyjnych w rejestrze gromadzone mają być również dane dotyczące wykształcenia, stanu cywilnego, płci, przyczyny zgonu oraz jednostkowe dane medyczne.

WAŻNE! Zgodnie z ustawą wszystkie trzy rejestry mają zostać uruchomione z dniem

1 listopada 2012 r.

Platforma wymiany danych

Ustawa ustanawia system informatyczny służący do wymiany danych medycznych. Ma nią być Elektroniczna Platforma Gromadzenia, Analizy i Udostępnienia Zasobów Cyfrowych o Zdarzeniach Medycznych.

Dzięki niej usługobiorcy będą mogli otrzymać informacje o udzielonych i planowanych świadczeniach opieki zdrowotnej zgromadzonych w SIM oraz raporty z udostępnienia dotyczących ich danych, a usługodawcy - przekazywać do SIM informacje o udzielonych, udzielanych i planowanych świadczeniach opieki zdrowotnej oraz prowadzić wymianę z innymi usługodawcami: danych zawartych w elektronicznej dokumentacji medycznej oraz dokumentów elektronicznych w celu prowadzenia diagnostyki, zapewnienia ciągłości leczenia oraz zaopatrzenia usługobiorców w produkty lecznicze i wyroby medyczne (zlecenia, skierowania, recepty).

UWAGA! Zgodnie z ustawą, obowiązek przekazywania danych o udzielonych i planowanych świadczeniach opieki zdrowotnej wchodzi w życie od 1 stycznia 2012 r. Natomiast wykorzystanie przez usługodawców platformy, jako narzędzia umożliwiającego przekazywanie dokumentacji medycznej, skierowań, recept i zleceń,  będzie możliwe od 1 sierpnia 2014 r.

Zapisy on-line do lekarza

Ustawa o informacji w ochronie zdrowia dokonała również znaczących zmian w ustawie o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Zgodnie z art. 23a, świadczeniodawcy, którzy udzielają świadczeń z zakresu lecznictwa stacjonarnego, procedur wysokospecjalistycznych oraz specjalistyki ambulatoryjnej zobowiązani są umożliwić świadczeniobiorcom umawianie się na wizyty drogą elektroniczną, możliwość monitorowania statusu na liście oczekujących na udzielenie świadczenia oraz powiadamiania o terminie udzielenia świadczenia.

Wypełnienie tego obowiązku będzie wymagało od podmiotów leczniczych zakupu systemów informatycznych lub rozbudowy dotychczasowych, co wiązać się będzie z koniecznością wydatkowania środków finansowych. Rozwiązaniem mogą być środki unijne. Warto więc rozpoznać możliwości sfinansowania tego typu przedsięwzięć z regionalnych programów operacyjnych.

Restrukturyzacja rejestrów ochrony zdrowia

Pakiet ustaw zdrowotnych wprowadził również znaczące zmiany w funkcjonowaniu kilku ważnych rejestrów ochrony zdrowia. Tworzą one warunki do integracji systemu informacyjnego ochrony zdrowia.

WAŻNE! Ustawa o działalności leczniczej przewiduje zastąpienie dotychczasowych odrębnych rejestrów – zakładów opieki zdrowotnej (17 rejestrów), praktyk lekarskich (24 rejestry), praktyk pielęgniarek i położnych (45 rejestry) – jednym rejestrem podmiotów wykonujących działalność leczniczą.

Dotychczasowe organy rejestrowe tj. wojewodowie (dla zakładów opieki zdrowotnej) oraz okręgowe rady lekarskie, pielęgniarek i położnych (dla praktyk: lekarskich, pielęgniarek i położnych) zachowają autonomię, ale wyłącznie w kwestii podejmowania jednostkowych decyzji o wpisie do rejestru.

Zakłady opieki zdrowotnej, dla których organem rejestrowym był minister zdrowia, zmienią ten organ na wojewodę właściwego ze względu na miejsce ich siedziby. Minister zdrowia natomiast będzie pełnił funkcję instancji II stopnia w przypadku procesów odwoławczych. Ustawa zakłada też, że nowy rejestr obsługiwany będzie przez system teleinformatyczny, który dotychczas obsługiwał rejestry zakładów opieki zdrowotnej.

W momencie włączenia rejestrów praktyk lekarskich oraz praktyk pielęgniarek do rejestru podmiotów wykonujących działalność łatwiejsze będzie udostępnianie danych o praktykach (lekarskich oraz pielęgniarek i położnych) oraz ich wykorzystanie w celach statystycznych (organizacje samorządu zawodowego to organizacje niepubliczne, a co za tym idzie – prowadzone przez nich rejestry nie są objęte ustawą o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne).

Zmiany w rejestrze specjalizacji

Drugim przykładem restrukturyzacji rejestrów jest nowelizacja ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty, która likwiduje prawne rozproszenie rejestrów lekarzy odbywających specjalizację. W miejsce dotychczasowych rejestrów (wojewódzkich prowadzonych przez Wojewódzkie Centra Zdrowia Publicznego i jednego centralnego prowadzonego przez Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego) ma powstać jeden, prowadzony przez CMKP. Jego obsługę sprawować będą wojewodowie, minister zdrowia, minister spraw wewnętrznych i administracji, czyli podmioty, które dotychczas prowadziły własne autonomiczne rejestry.

Od strony praktycznej zmiany nie będą wielkie, gdyż wnioski o rozpoczęcie specjalizacji lekarze będą nadal składali tam, gdzie dotychczas. Niemniej nowe rozwiązanie pozwoli na kompleksową informatyzację rejestru lekarzy odbywających specjalizację oraz jego sprawniejszą integrację z innymi rejestrami ochrony zdrowia. Dodatkowo, CMKP uzyska narzędzie umożliwiające monitorowanie systemu szkolenia specjalizacyjnego.

Rejestr farmaceutów

Trzeci przykład to zmiana modelu funkcjonowania rejestrów farmaceutów oraz rejestrów zezwoleń na prowadzenie aptek ogólnodostępnych. Ustawa o systemie informacji w ochronie zdrowia ustanawia m.in.: Centralny Rejestr Farmaceutów prowadzony przez Naczelną Radę Aptekarską oraz Krajowy Rejestr Zezwoleń na Prowadzenie Aptek Ogólnodostępnych, Punktów Aptecznych prowadzony przez Główny Inspektorat Farmaceutyczny, jako rejestry wtórne, bazujące na regionalnych, prowadzonych przez okręgowe izby aptekarskie oraz wojewódzkie inspektoraty farmaceutyczne.

 

Tekst autora bloga opublikowany w sierpniowym numerze Lekarza Kontraktowego