Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania oraz Ustawa z dnia 28 kwietnia 2011 r. o systemie informacji w ochronie zdrowia to dwa fundamentalne akty prawne, które w założeniach mają w najbliższych latach zmienić oblicze systemu ochrony zdrowia. Rozporządzenie o dokumentacji medycznej obowiązujące od 1 stycznia 2011 wprowadziło ułatwienia w zakresie prowadzenia dokumentacji medycznej w postaci elektronicznej oraz rozszerzyło dotychczasowe rozwiązania na praktyki: lekarskie, pielęgniarek i położnych. Ustawa o informacji w ochronie zdrowia m.in. stworzyła warunki jej udostępniania pacjentom i personelowi medycznemu uczestniczącemu w procesie leczenia, wprowadziła graniczny termin dla elektronicznej dokumentacji medycznej (wszystkie dokumenty medyczne wytworzone po 31 lipca 2014 muszą już być wystawiane w postaci elektronicznej), a poprzez zmiany w Ustawie z dnia 27 sierpnia2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych zobowiązała wszystkich świadczeniodawców, którzy udzielają świadczeń z zakresu lecznictwa stacjonarnego, procedur wysokospecjalistycznych oraz specjalistyki ambulatoryjnej do umożliwienia pacjentom umawiania się drogą elektroniczną na wizyty, monitorowania statusu na liście oczekujących oraz powiadamiania o terminie udzielenia świadczenia (np. za pośrednictwem SMS, e-maila). Realizacja tych obowiązków wymaga od podmiotów leczniczych sporych inwestycji na zakup nowych lub modernizację dotychczasowych systemów informatycznych lub skorzystania z usług firm oferujących specjalistyczne usługi informatyczne. Rozwiązaniem mogły być środki unijne w ramach Regionalnych Programów Operacyjnych (RPO) oraz VIII osi priorytetowej Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka (POIG). Problem jednak w tym, że większość z nich została już rozdysponowana, a cały proces odbywał się bez wystarczającej koordynacji ze strony Centrum Systemów Informacyjnych Ochrony Zdrowia – wyspecjalizowanej jednostki Ministerstwa Zdrowia. W wielu województwach w ogóle nie przywiązuje się wagi do informatyzacji podmiotów leczniczych, a tam gdzie to nastąpiło środki na informatyzację zdrowia skierowano na cele, nie zawsze priorytetowe z punktu widzenia ustawy o informacji w ochronie zdrowia. Warto przypomnieć w tym miejscu, że prace nad nią toczyły się od 2006 roku, a zasadniczy jej kształt znany był co najmniej od 2007 roku, kiedy to projekt ustawy po raz pierwszy trafił na Komitet ds. Informatyzacji Rady Ministrów. Informatyzacja placówek opieki zdrowotnej Zakres informatyzacji w zależności od priorytetów nadanych przez poszczególne programy i działania zróżnicowany. Najczęściej obejmuje wdrożenie standardowego oprogramowania do kompleksowego zarządzania szpitalem (HIS), systemów do obsługi diagnostyki obrazowej (RIS/PACS), udostępnienia usług on-line (np. zapisy do lekarza przez Internet, udostępnianie wyników badań przez konta pacjenta), wdrożenie elektronicznego rekordu medycznego (elektroniczna dokumentacja medyczna), wdrożenie elektronicznego rekordu pacjenta (dane medyczne pacjenta z wielu placówek opieki zdrowotnej). Wdrożenie oprogramowania połączone jest najczęściej z doposażeniem placówek w sprzęt komputerowy, aparaty RTG oraz w budowę i przebudowę lokalnych serwerowni. Na Dolnym Śląsku kluczowym projektem w ramach, którego odbywa się informatyzacja placówek opieki zdrowotnej jest Dolnośląskie e-zdrowie realizowane w ramach RPO. Projekt zakłada m.in. informatyzację 19 szpitali. Wartość projektu to blisko 30 mln zł. Dodatkowo w ramach projektów indywidualnych wsparto informatyzację kolejnych 11 zakładów opieki zdrowotnej, w tym 7 szpitali. Łączna ich wartość to 8 mln zł. W województwie kujawsko-pomorskim najważniejszym regionalnym projektem informatycznym ochrony jest moduł e-zdrowia w ramach projektu e-Usługi e-Organizacja – pakiet rozwiązań informatycznych dla jednostek organizacyjnych województwa kujawsko-pomorskiego. Projekt zakłada wdrożenie technologii informacyjno-komunikacyjnych w 24 szpitalach, umożliwiających m.in. prowadzenie i wymianę elektronicznej dokumentacji medycznej, cyfryzację diagnostyki rentgenowskiej, budowę archiwów diagnostyki obrazowej (poziom lokalny). Łączna wartość projektu to prawie 40 mln zł. Na terenie Lubelszczyzny dofinansowanie otrzymało: w ramach RPO - 17 szpitali a w ramach POIG dwie prywatne przychodnie: Łączna wartość realizowanych projektów informatycznych wyniosła ponad 74 mln zł. W województwie łódzkim informatyzacja odbywa się w ramach zintegrowanego projektu regionalnego pn. Regionalny System Informacji Medycznej o wartości 40 mln zł, który zakłada m.in. kompleksową informatyzację samorządowych placówek ochrony zdrowia (łącznie 18 szpitali). Dodatkowo w ramach RPO dofinansowanie informatyzacji otrzymało w ramach projektów indywidualnych kolejne 14 placówek ochrony zdrowia, w tym 8 szpitali (powiatowych, wojewódzkich, klinicznych). Łączna wartość realizowanych przez nie projektów to 16,5 mln zł. W województwie małopolskim środki na informatyzację w ramach RPO otrzymało do chwili obecnej 13 placówek opieki zdrowotnej, w tym 12 szpitali (łączna wartość projektów - 25 mln zł). Z listy indykatywnej usunięto natomiast projekt Małopolski System Informacji Medycznej, w ramach którego planowano przeprowadzić kompleksową informatyzację najważniejszych placówek ochrony zdrowia. Ten projekt będzie realizowany w ramach nowej perspektywy finansowej na lata 2014 – 2020. Na Mazowszu dofinansowanie otrzymało do chwili obecnej 30 placówek opieki zdrowotnej, w tym największe warszawskie zespoły lecznictwa otwartego (Wola, Mokotów, Bródno, Żoliborz, Ochota, Praga Południe, Wawer), Szpital Bielański oraz Instytut "Pomnik Centrum Zdrowia Dziecka". Łączna wartość projektów - ponad 56 mln zł. Obecnie Mazowsze czeka na rozstrzygnięcie ostatniego konkursu dotyczącego wdrażania e-uslug, w ramach którego o dofinansowanie starało się kolejnych kilkadziesiąt podmiotów leczniczych. Na ostateczne zatwierdzenie zarządu województwa czeka również zintegrowany projekt e-zdrowie mazowieckie o wartości blisko 90mln zł, w ramach którego przewiduje się wdrożenie elektronicznej dokumentacji medycznej w podmiotach leczniczych podległych urzędowi marszałkowskiemu. Na terenie województwa opolskiego dofinansowaniem objęto 7 placówek opieki zdrowotnej, w tym 6 szpitali. Wartość realizowanych projektów - blisko 18 mln zł. W województwie podkarpackim informatyzacja placówek odbywa się w ramach zintegrowanego projektu Podkarpacki System Informacji Medycznej. PSIM obejmie kompleksową informatyzacją 8 szpitali wojewódzkich oraz 21 jednostek ochrony zdrowia szczebla powiatowego, w tym 19 szpitali powiatowych. W ramach projektu placówki opieki zdrowotnej wyposażone zostaną w oprogramowanie i infrastrukturę sprzętową, która umożliwi im m.in. elektroniczne dokumentowanie zdarzeń medycznych oraz cyfryzację diagnostyki obrazowej. Wartość projektu PSIM to prawie 58 mln zł. Na Podlasiu zasadnicza część informatyzacji placówek opieki zdrowotnej odbywać się będzie w ramach projektu Podlaski System Informacyjny e-Zdrowie, który został umieszczony na liście projektów kluczowych. Projekt, podobnie jak w przypadku Podkarpackiego Systemu Informacji Medycznej, zakłada stworzenie warunków oraz kompleksową informatyzację placówek ochrony zdrowia (przebudowa serwerowni, wdrożenie lub modernizacja systemów HIS, ERP, CRM, SOD, wdrożenie elektronicznego archiwum dokumentacji medycznej). Projektem objęte zostanie 27 podmiotów leczniczych, w tym wszystkie szpitale wojewódzkie i powiatowe oraz stacje pogotowia ratunkowego. Łączna wartość projektu to 62 mln zł. Niedawno zarząd województwa rozstrzygnął ostatni konkurs z zakresu informatyzacji podmiotów leczniczych w ramach, którego dofinansowanie otrzyma kolejnych 13 podmiotów leczniczych, w tym szpital uniwersytecki, szpital MSW, stacja krwiodawstwa, szpital miejski w Białymstoku. W województwie pomorskim jedynie sześć placówek opieki zdrowotnej uzyskało do chwili obecnej dofinansowanie informatyzacji, z tego cztery szpitale w ramach RPO oraz dwa niepubliczne w ramach POIG. Łączna wartość projektów to 17,6 mln zł. Na Śląsku na informatyzację przeznaczono tylko 2,5 mln zł. Na dzień dzisiejszy urząd marszałkowski podpisał umowy tylko z 4 placówkami opieki zdrowotnej. W Świętokrzyskim kluczowy projekt informatyczny realizowany w ramach RPO to e-Zdrowie w Województwie Świętokrzyskim, rozbudowa i wdrażanie systemów informatycznych w jednostkach służby zdrowia – etap I o wartości ponad 18 mln zł. Projekt zakłada kompleksową informatyzację czterech wojewódzkich szpitali, w tym Świętokrzyskiego Centrum Onkologii, Świętokrzyskiego Centrum Ratownictwa Medycznego oraz Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy poprzez wdrożenie systemy umożliwiających prowadzenie elektronicznej dokumentacji medycznej, systemów do elektronicznej diagnostyki obrazowej, przebudowę serwerowni, wraz zakupem niezbędnego sprzętu i oprogramowania systemowego. W ramach projektów indywidualnych dofinansowanie informatyzacji otrzymały dodatkowo szpitale: w Sandomierzu, Końskich, Włoszczowie, Staszowie oraz Świętokrzyskie Centrum Matki i Noworodka - Szpital Specjalistyczny w Kielcach. Łączna wartość pięciu projektów indywidualnych to prawie 12 mln zł. Na terenie województwa warmińsko-mazurskiego kompleksową informatyzacją objęto 15 placówek opieki zdrowotnej, w tym 6 szpitali wojewódzkich oraz 7 szpitali powiatowych. Łączna wartość projektów to 23 mln zł. W województwie wielkopolskim w ramach RPO realizowane są tylko dwa projekty o łącznej wartości 2,8 mln zł., których celem jest informatyzacja placówek opieki zdrowotnej (oba realizowane są przez niepubliczne zakłady opieki zdrowotnej). Na terenie województwa zachodniopomorskiego projekt w ramach którego miano przeprowadzić kompleksową informatyzację placówek opieki zdrowotnej tj. Zachodniopomorski System Informacji Medycznej zatrzymał się na etapie prac koncepcyjnych. Obecnie na terenie tego województwa żadna z placówek nie otrzymała dofinansowania. Wnioski Wartość projektów dotyczących informatyzacji podmiotów leczniczych w ramach wszystkich programów operacyjnych wyniosła na dzień dzisiejszy 600 mln zł. , co stanowi 4,5 % wartości wszystkich projektów dotyczących sektora ochrony zdrowia finansowanych ze środków unijnych. Informatyzacją objęto prawie 300 podmiotów leczniczych, przy czym są to w przeważającej większości szpitale. Zdecydowana większość projektów dotyczących informatyzacji podmiotów leczniczych realizowanych jest w ramach regionalnych programów operacyjnych. Reszta projektów (o wartości 3 mln) realizowane jest w ramach działania 8.1 i 8.2 POIG, co należy uznać za daleko niewystarczające.  

RODZAJ WYDATKOW

Suma Wartość ogółem

Program Operacyjny Infrastruktura

i Środowisko

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Rozwój Polski Wschodniej

Regionalne Programy Operacyjne

INFORMATYZACJA PLACÓWEK OPIEKI ZDROWOTNEJ

599 804 825

 

3 619 895

 

596 184 930

INFORMATYZACJA SEKTORA FARMACEUTYCZNEGO

9 002 621

 

243 682

 

8 758 939

INWESTYCJE W BAZĘ NAUKOWO-DYDAKTYCZNĄ

595 799 529

379 813 878

1 315 955

122 757 381

91 912 316

INWESTYCJE W INFRASTRUKTURĘ OCHRONY ZDROWIA (SPRZET, WYPOSAZENIE, POMIESZCZENIA, ZARZĄDZANIE)

8 315 470 020

1 675 118 648

879 085 150

129 197 400

5 632 068 822

INWESTYCJE W RATOWNICTWO MEDYCZNE

598 390 519

234 433 145

350 000 000

 

13 957 375

INWESTYCJE W TECHNOLOGIE I PRODUKTY LECZNICZE (BADANIA, WDROŻENIA EKSPERYMENTALNE, PROCESY PRODUKCYJNE)

1 958 811 543

 

1 740 052 769

104 780 172

113 978 602

NARZĘDZIA IT ORAZ USŁUGI E-ZDROWIA DLA SEKTORA ZDROWIA

909 373 677

 

907 318 591

 

2 055 086

PORTALE SPOŁECZNOŚCIOWE, SERWISY ZDROWOTNE, PORTALE EDUKACYJNE

33 294 712

 

32 083 821

 

1 210 891

SYSTEMY WSPIERANIA BADAŃ, PLATFORMY NAUKOWE, PORTALE WIEDZY

154 294 614

 

153 304 490

 

990 124

TELEMEDYCYNA I TELERADIOLOGIA

72 745 507

9 790 036

5 671 888

 

57 283 584

USŁUGI W ZAKRESIE ZARZĄDZANIA

62 807 599

 

51 241 976

 

11 565 622

Tabela 1 – wartość projektów finansowanych ze środków UE dotyczących sektora ochrony zdrowia wg stanu na dzień 31 grudnia 2012 Źródło: opracowanie własne na podstawie danych MRR Projekty dotyczące informatyzacji podmiotów leczniczych stanowią niewielką część wszystkich projektów dotyczących sektora ochrony zdrowia realizowanych w ramach regionalnych programów operacyjnych (2,4%). Z perspektywy kilku lat bardzo niepokojąco wyglądają różnice w znaczeniu jakie nadały poszczególne urzędy marszałkowskie tym obszarom wsparcia. Projekty dotyczące informatyzacji ochrony zdrowia realizowane w ramach RPO o największej łącznej wartości realizowane są w województwach: lubelskim (ponad 71 mln zł), Łódzkim (64 mln), dolnośląskim (prawie 65 mln), podkarpackim (59 mln), podlaskim (60 mln). W województwach: śląskim, zachodniopomorskim i wielkopolskim na informatyzację przeznaczono mniej niż 5 mln zł. W zachodniopomorskim na informatyzację placówek ochrony zdrowia rozumianej jako wdrożenie systemów informatycznych wspierających dokumentowanie zdarzeń medycznych nie przeznaczono żadnych środków. Jeszcze wymowniej wygląda to gdy odniesiemy wartość projektów informatycznych realizowanych w ramach RPO do liczby mieszkańców województwa (rys.1). Okazuje się, że największe znaczenie do informatyzacji przywiązywane jest w województwie podlaskim, kujawsko-pomorskim, podkarpackim, łódzkim i dolnośląskim. Najmniejsze w zachodniopomorskim, śląskim, wielkopolskim i małopolskim.

    Rys. 1 wartość projektów informatycznych związanych z informatyzacją podmiotów leczniczych, które otrzymały wsparcie w ramach Regionalnych Programów Operacyjnych w przeliczeniu na liczbę mieszkańców województwa w zł. Źródło: opracowanie własne na podstawie danych MRR Również niezadawalający jest poziom wykorzystywania środków w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka. Wydawałoby się, że kierunki wsparcia realizowane w ramach działania 8.1 POIG tj. na projekty mające na celu świadczenie usług drogą elektroniczną (usług cyfrowych), w tym wytworzenie produktów cyfrowych niezbędnych do świadczenia tych usług oraz działania 8.2. POIG tj. na przedsięwzięcia o charakterze zarówno technicznym (informatycznym), jak i organizacyjnym, które prowadzą do realizacji procesów biznesowych w formie elektronicznej, obejmujących trzy lub więcej przedsiębiorstw bardzo dobrze wpisują się w zapotrzebowanie placówek opieki zdrowotnej, zwłaszcza tych mniejszych prowadzonych np. jako prywatne praktyki lekarskie (indywidualne i grupowe), dla których sfinansowanie przejścia na elektroniczną dokumentację medyczną z własnych środków będzie bardzo dużym obciążeniem. Wg stanu na dzień 31 grudnia wartość projektów, które można byłoby zaklasyfikować jako informatyzację placówki opieki zdrowotnej  wyniosła tylko 3,6 mln zł. Podmioty lecznicze będące przedsiębiorcami mają jeszcze w 2013 r. szanse na zdobycie dofinansowania. Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości przewidziała w 2013 r. jeszcze dwa nabory zarówno do działania 8.1 jak i 8.2   Tekst opublikowany przez autora bloga w marcowym numerze Służby Zdrowia (nr 17-24 (4218-4225) z 14 marca 2013 r.)