Wykorzystywanie rejestrów administracyjnych, jako źródła danych statystycznych to jeden z głównych kierunków rozwoju statystyki publicznej przyjętych przez międzynarodowe środowiska statystyczne. Stopień wykorzystania rejestrów jest jednak różny w poszczególnych krajach Unii Europejskiej, zwłaszcza w odniesieniu do sektora ochrony zdrowia, co ostatecznie przekłada się, na jakość publikowanych danych. W większości krajów funkcjonują cztery typy rejestrów administracyjnych. Pierwsza grupa rejestrów to rejestry podmiotów gospodarczych, w których gromadzi się informacje o podmiotach prowadzących działalność gospodarczą. Celem prowadzenia takich rejestrów jest nadanie uprawnień podmiotom gospodarczym do działalności gospodarczej. Brak wpisu do takiego rejestru uniemożliwia podejmowanie działalności gospodarczej. Drugi typ rejestrów to rejestry podatkowe, w których gromadzi się informacje o podmiotach będących podatnikami oraz prowadzonych przez nich rozliczeniach. Posiadanie wpisu do takiego rejestru jest obowiązkowe, jeśli podmiot gospodarczy chce uczestniczyć w wymianie gospodarczej. Trzeci typ rejestrów to rejestry statystyczne, prowadzone najczęściej przez urzędy statystyczne. Co do zasady wpis do takiego rejestru nie ma znaczenia prawnego tj. nie jest związany z udzieleniem zgody na działalność gospodarczą, chociaż brak nadanego identyfikatora w takim rejestrze może faktycznie uniemożliwić prowadzenie działalności gospodarczej, gdyż może być wymagany np. przez banki, instytucje finansujące świadczenia zdrowotne, itp. Czwarty typ rejestrów to rejestry dziedzinowe ograniczające się do pewnych sektorów i rodzajów działalności. Najczęściej wpis do takiego rejestru związany jest z nadaniem już istniejącemu podmiotowi gospodarczemu uprawnień do określonej działalności (przyznanie zezwolenia, koncesji). Nie jest to jednak wymóg obowiązkowy. Rejestr dziedzinowy może być prowadzony wyłącznie w celach informacyjnych, a wpis do niego może nie wiązać się z żadnymi skutkami prawnymi dla podmiotu gospodarczego, chociaż brak wpisu do takiego rejestru może faktycznie uniemożliwić prowadzenie działalności gospodarczej, gdyż zaświadczenie o wpisie może być wymagane np. przez instytucje finansujące świadczenia zdrowotne, banki itp. W Polsce rejestr podmiotów wykonujących działalność leczniczą obejmuje wszystkie podmioty wykonujące działalność leczniczą, tj. podmioty mające status podmiotu leczniczego (przedsiębiorcy we wszelkich formach przewidzianych dla wykonywania działalności gospodarczej, samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej, jednostki budżetowe, tworzone i nadzorowane przez naczelne organy państwowe, instytuty badawcze, fundacje i stowarzyszenia, których celem statutowym jest wykonywanie zadań w zakresie ochrony zdrowia i których statut dopuszcza i obsługiwany jest przez 16 organów wojewódzkich prowadzonych przez wojewodów, w których rejestrowane są podmioty lecznicze oraz 24 okręgowe organy samorządu zawodowego lekarzy i lekarzy dentystów oraz 45 okręgowe organy samorządu zawodowego pielęgniarek i położnych. W Sumie Rejestr Podmiotów Wykonujących Działalność Leczniczą obsługuje 85 autonomicznych organów rejestrów (wojewoda, okręgowa rada lekarska, okręgowa rada pielęgniarek i położnych), których decyzja o wpisie do rejestru jest przedmiotem odrębnej decyzji. Wpis ma charakter wpisu konstytutywnego, co oznacza, że nie można podjąć działalności medycznej bez uzyskania dokumentu potwierdzającego wpisu do rejestru. Rejestr jest prowadzony przy użyciu centralnej platformy informatycznej utrzymywanej przez Centrum Systemów Informacyjnych Ochrony Zdrowia – jednostkę podległą Ministerstwu Zdrowia. Chociaż formalnie nie istnieje rejestr centralny, to przez fakt użycia zcentralizowanego systemu informatycznego wszystkie dane o zarejestrowanych podmiotach gromadzone są w centralnej bazie danych w CSIOZ. Do 2010 r. do określania rodzaju działalności używana była klasyfikacja dostawców opieki zdrowotnej oparta na klasyfikacji wykorzystywanej w ramach Narodowego Rachunku Zdrowia. Obecnie używana jest autorska klasyfikacja tzw. system kodów resortowych dla ochrony zdrowia. Rejestr zachowuje interoperacyjność w stosunku do rejestru handlowego, rejestru podatkowego oraz statystycznego, co oznacza, że identyfikatory nadawane w Krajowym Rejestrze Sądowym oraz Ewidencji Działalności Gospodarczej, Krajowej Ewidencji Podatników oraz Rejestrze Przedsiębiorców REGON ewidencjonowane są w Rejestrze Podmiotów Wykonujących Działalność Leczniczą. W 2014 r. GUS zwrócił się do 26 urzędów statystycznych krajów UE i EFTA123 z ankietą mającą na celu diagnozę sposobu prowadzenia rejestrów podmiotów leczniczych, ich interoperacyjności oraz wykorzystania, jako źródła danych dla statystyki zdrowia. Odpowiedź otrzymano z 26 krajów oraz Polski, w tym z 17 krajów odpowiedź była kompletna. Otrzymane odpowiedzi były również przedmiotem analizy w bezpośrednich kontaktach z przedstawicielami urzędów oraz ministerstw zdrowia państw członkowskich. Według wstępnych wyników, wśród państw członkowskich występują trzy modele funkcjonowania rejestrów. Pierwszy model zakłada funkcjonowanie pod względem formalnoprawnym jednego rejestru, który obsługuje jeden podmiot lub urząd np. Ministerstwo Zdrowia lub jednostka jej podległa. Taki model zidentyfikowano w 9 krajach. Są to głównie kraje mniejsze, albo pod względem ludności albo pod względem terytorium. Drugi model zakłada, że funkcjonujący – pod względem formalno-prawnym – rejestr, obsługiwany jest przez odrębne instytucje np. terenową administrację rządową lub biura terenowe podległe Ministerstwu Zdrowia. Taki model zaobserwowano w 6 krajach, w tym w Polsce. Są to przeważnie kraje większe pod względem ludności, a ich struktura administracyjna zakłada silniejszy centralizm państwowy. Trzeci model zakłada, że w kraju pod względem formalno-prawnym istnieje wiele rejestrów podmiotów leczniczych obsługiwanych przez odrębne podmioty lub urzędy. Taki model zaobserwowano w czterech krajach. Są to kraje charakteryzujące się mniejszym centralizmem państwowym, w których regiony cieszą się większą autonomią. W modelu zakładającym funkcjonowanie wielu autonomicznych rejestrów funkcjonuje zazwyczaj rejestr centralny zlokalizowany w Ministerstwie Zdrowia, ale ma on charakter pochodny, tj. podmioty obsługujące rejestry mają obowiązek w określonym czasie przekazywać informacje o zarejestrowanych podmiotach leczniczych do centralnej bazy danych bez angażowania podmiotu leczniczego. W większości badanych krajów wpis do rejestru ma charakter konstytutywny, co oznacza, że dopiero po formalnym wpisie do rejestru podmiot leczniczy może podjąć działalność polegającą na świadczeniu usług zdrowotnych. Nie jest to jednak reguła, w kilku państwach podmiot otrzymuje pozwolenie na działalność i jest zobowiązany poinformować w określonym czasie urząd obsługujący rejestr o podjęciu działalności medycznej. W dwóch państwach obsługa wpisu do rejestru odbywa się za pośrednictwem systemu informatycznego obsługującego rozliczenia świadczeń zdrowotnych ze środków publicznych oraz sprawozdawczość statystyczną. Oznacza to, że podmiot, który otrzymał pozwolenie na działalność, formalnie nie ma obowiązku zarejestrować się w takim systemie, jednak brak wpisu do takiego systemu w praktyce uniemożliwia funkcjonowanie podmiotu leczniczego w obiegu gospodarczym. Bez takiego identyfikatora nie można podpisać umowy z funduszami ubezpieczeniowymi, nie można otrzymać kredytu lub wystawiać recept.

We wszystkich badanych państwach rejestr podmiotów leczniczych jest rejestrem wtórnym w stosunku do rejestru handlowego, tzn. wpis do rejestru podmiotów leczniczych jest poprzedzony wpisem do rejestru handlowego. W większości państw rejestr handlowy prowadzony jest przez ministerstwa sprawiedliwości lub specjalnie wydzielone jednostki im podległe. W czterech państwach rejestr handlowy prowadzony jest przez specjalnie utworzone organy rządowe. W jednym przez specjalnie utworzone do tego celu przedsiębiorstwo państwowe. W dwóch państwach rejestr handlowy prowadzony jest przez urząd ds. patentów i własności przemysłowej. W dziewięciu państwach rejestry podmiotów leczniczych zachowują interoperacyjność z rejestrami handlowymi: numer identyfikacyjny nadawany w rejestrze handlowym jest odnotowywany w rejestrze podmiotów leczniczych. Jest to zrozumiałe, gdyż we wszystkich państwach rejestr podmiotów leczniczych jest wtórny w stosunku do rejestru handlowego. W pięciu państwach rejestr podmiotów leczniczych zachowuje interoperacyjność w stosunku do rejestru podatkowego. W dwóch państwach identyfikator nadawany w rejestrze podmiotów leczniczych był jedynym identyfikatorem w tym rejestrze. Są to państwa, których cechują się dużą autonomią regionów a model rejestru zakłada funkcjonowanie wielu autonomicznych rejestrów. W dwóch państwach identyfikatory nadawane w rejestrze podmiotów leczniczych ewidencjonowane były w rejestrze handlowym oraz podatkowym. Są to państwa, które posiadają rozwinięte platformy informatyczne obsługujące system informacyjnych ochrony zdrowia. W ośmiu państwach rejestr podmiotów leczniczych zachowywał interoperacyjność w stosunku do rejestru statystycznego. Rejestry prowadzone w krajach członkowskich UE, oprócz danych teleadresowych oraz informacji o rodzaju działalności (odpowiednio 18 i 17 odpowiedzi „Tak”), zawierają również informacje o strukturze organizacyjnej. Znacznie mniej rejestrów zawiera dane o działalności podmiotów leczniczych: pracujący personel, struktura personelu, liczba łóżek czy ich rodzaj. Na te pytania twierdząco odpowiedziało około połowy krajów UE. W jeszcze mniejszej liczbie krajów rejestry zawierają dane o sprzęcie medycznym czy dane finansowe (odpowiednio 5 i 3 odpowiedzi „Tak”). Badania pokazały, że jedynie w jednym z badanych państw dane gromadzone w rejestrze były wystarczające dla statystyki zdrowotnej. W pozostałych państwach dane gromadzone w rejestrze nie wystarczały dla prowadzenia statystyk i konieczne jest zbieranie danych za pomocą ankiet. Potwierdza to tezę, że niezwykle trudno zastąpić jest proces gromadzenia danych w ramach tradycyjnej sprawozdawczości statystycznej procesem pozyskiwania danych z rejestrów administracyjnych.   Tekst opublikowany przez autora bloga w corocznej publikacji GUS "Zdrowie i ochrona zdrowia w 2013" file:///C:/Users/Krzysztof/Downloads/zo_zdrowie_i_ochrona_zdrowia_w__2013%20(4).pdf