W wielu województwach trwają lub zostały zapowiedziane konkursy w ramach regionalnych programów operacyjnych, dzięki którym podmioty lecznicze mają szanse pozyskać spore środki na informatyzację, w tym wdrożenie elektronicznej dokumentacji medycznej. Pierwszy konkurs odbył się pod koniec 2015 r. w województwie mazowieckim. W 2016 przeprowadzono na dolnym śląsku cztery konkursy, trwa ocena projektów informatycznych w województwie pomorskim i warmińsko-mazurskim. W najbliższym czasie otworzą się nabory w województwach: opolskim, dolnośląskim, lubelskim. W odróżnieniu od lat poprzednich konkursy realizowane są w jednolitym standardzie tzn. we wszystkich województwach projekty będą oceniane wg. tych samych kryteriów oceny. Zanim urząd marszałkowski ogłosi konkurs jego przedmiot musi zostać zaakceptowany przez Ministerstwo Zdrowia oraz Centrum Systemów Informacyjnych Ochrony Zdrowia. Motywem przewodnim są tzw. e-usługi oraz wdrożenie elektronicznej dokumentacji medycznej zgodnie z wytycznymi CSIOZ. Aby zdobyć maksymalną liczbę punktów w tym obszarze podmiot leczniczy musi zdefiniować, co najmniej 6 usług elektronicznych, w tym, co najmniej 4 na najwyższym poziomie zaawansowania. Nasza redakcja wychodząc naprzeciw potrzebom zgłaszanym przez podmioty lecznicze podjęła próbę zdefiniowania przykładowych sześciu usług elektronicznych (modułów), które można wykorzystać podczas opracowywania studium wykonalności. Co to są e-usługi? W literaturze przedmiotu występuje bardzo wiele definicji e-usług. Wydaje się wręcz niemożliwe jednoznaczne wyznaczenie granic e-usługi ze względu na dynamiczny charakter środowiska, w którym się ona tworzy i rozwija. Konsekwencją tego jest trudność w jednoznacznym określeniu, czy dana aktywność internetowa jest e-usługą czy też nie. E-usługę można świadczyć za pośrednictwem: Internetu, urządzeń mobilnych, telewizji satelitarnej i cyfrowej. W związku z trudnościami definicyjnymi, e-usługa jest identyfikowana i rozumiana, jako usługa, która spełnia następujące warunki:

  • jest świadczona w sposób częściowo lub całkowicie zautomatyzowany przez technologię informacyjną,
  • jest realizowana w Internecie i za pośrednictwem Internetu,
  • jest zindywidualizowana względem odbiorcy (personalizowana),
  • strony świadczonej usługi znajdują się w różnych miejscach (usługa zdalna)[1]

Zatem e-usługi to takie usługi, których świadczenie odbywa się za pomocą Internetu, jest zautomatyzowane (może wymagać niewielkiego udziału człowieka) i zdalne. Od usługi w formie tradycyjnej e-usługę odróżnia zazwyczaj brak udziału człowieka po drugiej stronie i świadczenie usługi na odległość. E-usługi powinny być dostarczane za pomocą systemu informatycznego, np. aplikacji internetowej, serwisu internetowego i świadczone na żądanie usługobiorcy (o każdej porze i w różnej formie). W literaturze przedmiotu można znaleźć także szersze rozumienie terminu e-usługa. Podejście takie zaprezentowane zostało m.in. w publikacji „E-usługi a społeczeństwo informacyjne”, w której e-usługi są rozumiane, jako nowa forma świadczenia usług przy wykorzystaniu Internetu, od momentu kontaktowania się firmy z klientem celem przedstawienia oferty poprzez zamówienie usługi, jej świadczenie i kontakt z klientem po wykonaniu usługi.[2] Definicję elektronicznej usługi podano także w Rozporządzeniu Ministra Rozwoju Regionalnego z dnia 29 stycznia 2009 roku (Dz.U. 2009, nr 21, poz. 115)[3] W zależności od sposobu kontaktu na liniach administracja publiczna obywatel i administracja publiczna-przedsiębiorstwo wyróżnia się cztery poziomy dojrzałości usług e-administracji:

  • poziom informacyjny – urzędy publikują informacje w sieci WWW, a obywatele i przedsiębiorcy uzyskują potrzebne informacje przeglądając serwisy internetowe urzędów na komputerach lub w specjalnych kioskach informacyjnych,
  • poziom interakcyjny – obywatele i przedsiębiorcy komunikują się drogą elektroniczną z pojedynczymi urzędami, ale urzędy niekoniecznie komunikują się z nimi drogą elektroniczną,
  • poziom transakcyjny – obywatele i przedsiębiorcy komunikują się drogą elektroniczną z pojedynczymi urzędami, a urzędy również elektronicznie im odpowiadają,
  • poziom integracyjny – portale internetowe udostępniają informacje z różnych urzędów i umożliwiają realizację relacji na poziomie transakcyjnym[4].

E-Rejestracja Usługa dedykowana dla pacjentów, którzy założą konto pacjenta na platformie e-usług podmiotu leczniczego. E-usługa umożliwia sprawdzenie dostępności i możliwych terminów przyjęć przez lekarzy w poszczególnych poradniach oraz partnerów współpracujących z podmiotem leczniczym, wybranie konkretnej poradni, lekarza oraz terminu wizyty lekarskiej. Moduł udostępnia również usługi dla uprawnionego personelu medycznego w celu systematycznego definiowania grafików dostępności świadczonych usług medycznych. Aktualizacja grafików przez personel medyczny oraz personel rejestracji może być przeprowadzana z poziomu uprawnionego użytkownika bezpośrednio na platformie e-usług albo w systemie medycznym obsługującym podmiot leczniczy, który poprzez mechanizmy integracyjne będzie aktualizował automatycznie grafik przyjęć na platformie e-usług. Sposób korzystania z usługi: Pacjent za pośrednictwem serwisu www podmiotu leczniczego może wybrać dogodny dla siebie termin, w którym chce skorzystać z usługi medycznej i dokonać rezerwacji. Informacja nt. rezerwacji terminu automatycznie przesyłana jest do systemu medycznego obsługującego przychodnię/szpital oraz partnerów podmiotu leczniczego (w przypadku integracji systemów obsługujących partnerów podmiotu leczniczego). W celu rezerwacji terminu realizacji usługi, Pacjent będzie musiał stworzyć swoje indywidualne konto w e-Platformie. Obowiązek umożliwienia pacjentom umawiania się na wizytę drogą elektroniczną wynika wprost z art. 23a ust. 1 Ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. 2004 nr 210 poz. 2135, z późn. zm.). Zgodnie z nim: Świadczeniodawca, o którym mowa w art. 20, jest obowiązany umożliwić świadczeniobiorcom umawianie się drogą elektroniczną na wizyty, monitorowanie statusu na liście oczekujących na udzielenie świadczenia oraz powiadamianie o terminie udzielenia świadczenia. Minimalną funkcjonalność usługi określa Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 19 kwietnia 2013 r. w sprawie minimalnej funkcjonalności dla systemów teleinformatycznych umożliwiających realizację usług związanych z prowadzeniem przez świadczeniodawców list oczekujących na udzielenie świadczenia zdrowotnego (Dz.U. 2013 poz. 516) E-dokumentacja E-dokumentacja dostępna dla Pacjentów i parterów podmiotu leczniczego posiadających indywidualne konto w e-Platformie. Usługa powinna umożliwiać pacjentom wysłanie i odbiór dokumentacji indywidualnej w postaci elektronicznej, jako alternatywę postaci papierowej. Zwłaszcza chodzi to o następujące dokumenty:

  • Dokumenty otrzymywane po wizycie w przychodni:
    • Informacja dla lekarza kierującego/POZ
    • Orzeczenie,
    • Opinia,
    • Wynik badań diagnostycznych
  • Dokumenty dostarczane do przychodni
    • Deklaracja wyboru - Kompleksowa Ambulatoryjna Opieka Specjalistyczna
    • Oświadczenie o upoważnieniu innej osoby do uzyskiwania informacji o stanie zdrowia
    • Skierowanie (do czasu uruchomienia P1)
    • Dokumenty własne pacjenta

Sposób korzystania z usługi: Pacjent po zalogowaniu się do e-Platformy powinien móc przeszukać historię wizyt w ośrodku medycznym oraz zapoznać się z elektronicznymi dokumentami medycznymi. Wyszukana informacja/dokumentacja powinna móc zostać zweryfikowana/wyświetlona przez Pacjenta z poziomu e-Platformy, a w razie potrzeby, pacjent powinien mieć możliwość pobrania jej w pliku .pdf oraz xml oraz wydrukowania. Dokumenty powinny być opatrzone bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym kwalifikowanym certyfikatem. Interakcja powinna być możliwa w drugą stronę. Pacjent powinien mieć możliwość załączenia zeskanowanego dokumentu papierowego i w ten sposób dostarczenia go do placówki opieki zdrowotnej. Dzięki temu lekarz, do którego się zapisze będzie mógł lepiej przygotować się do przyjęcia pacjenta. Za pośrednictwem konta, pacjent powinien mieć możliwość dostarczenia do przychodni oświadczenia lub ankiety, dzięki czemu zaoszczędzi czas sobie i personelowi przychodni na przygotowanie ich w postaci papierowej w trakcie dokonywania rejestracji. E-Ankieta E-Ankieta powinna umożliwiać pacjentom wypełnienie i wysłanie ankiety – np. wywiadu okulistycznego, który jest wymagany w związku z programem wczesnej diagnostyki i leczenia jaskry (Zarządzenie Nr 21/2006 z dnia 18 maja 2006 r. Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia wydane na podstawie art. 48 ust. 1 i art. 102 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. Nr 210, poz. 2135 z późn. zm.)). Sposób korzystania z usługi: Pacjent po zalogowaniu się do e-Platformy może wypełnić elektroniczną ankietę, i przesłać ja do podmiotu leczniczego. Powinien posiadać możliwość jej wydrukowania. Dzięki temu zaoszczędzony zostanie czas na sporządzenie ankiety w ośrodku.   E-Powiadomienia Usługa polega na informowaniu Pacjenta lub pracownika medycznego o zbliżającym się terminie realizacji usługi zarejestrowanej w systemie. Sposób korzystania z usługi: Pacjent po zarejestrowaniu się do lekarza (podczas rejestracji podaje numer telefonu komórkowego oraz adres poczty elektronicznej) powiadamiany jest przy pomocy wiadomości poczty elektronicznej i/lub wiadomości SMS o zbliżających się terminach związanych z prowadzonym leczeniem w ośrodku. Usługa przyczynia się do oszczędności, gdyż jednym z głównych problemów podmiotów leczniczych jest brak informacji od pacjenta o niemożliwości pojawienia się na zarezerwowana wizytę. Prowadzi to do niepotrzebnej straty czasu.  Obowiązek wdrożenia systemu umożliwiającego powiadamianie o terminie udzielenia świadczenia wynika wprost z art. 23a ust. 1 Ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. 2004 nr 210 poz. 2135, z późn. zm.). Zgodnie z nim: Świadczeniodawca, o którym mowa w art. 20, jest obowiązany umożliwić świadczeniobiorcom umawianie się drogą elektroniczną na wizyty, monitorowanie statusu na liście oczekujących na udzielenie świadczenia oraz powiadamianie o terminie udzielenia świadczenia. Minimalną funkcjonalność usługi określa Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 19 kwietnia 2013 r. w sprawie minimalnej funkcjonalności dla systemów teleinformatycznych umożliwiających realizację usług związanych z prowadzeniem przez świadczeniodawców list oczekujących na udzielenie świadczenia zdrowotnego (Dz.U. 2013 poz. 516)   E-kolejka Pacjent po zalogowaniu się do swojego konta za pośrednictwem e-platformy podmiotu leczniczego może sprawdzić miejsce w kolejce do lekarza. Obowiązek umożliwienia pacjentom monitorowanie swojego miejsca w kolejce oczekujących wynika wprost z art. 23a Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. 2004 nr 210 poz. 2135, z późn. zm.). Zgodnie z nim  Świadczeniodawca, o którym mowa w art. 20, jest obowiązany umożliwić świadczeniobiorcom umawianie się drogą elektroniczną na wizyty, monitorowanie statusu na liście oczekujących na udzielenie świadczenia oraz powiadamianie o terminie udzielenia świadczenia. Minimalną funkcjonalność usługi określa Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 19 kwietnia 2013 r. w sprawie minimalnej funkcjonalności dla systemów teleinformatycznych umożliwiających realizację usług związanych z prowadzeniem przez świadczeniodawców list oczekujących na udzielenie świadczenia zdrowotnego (Dz.U. 2013 poz. 516).   E-Porada Moduł dostępny dla Pacjentów oraz uprawnionych pracowników medycznych NZOZ posiadających konta w e-Platformie podmiotu leczniczego. Usługa pozwala na zdalny kontakt Pacjenta z pracownikiem medycznym podmiotu leczniczego. Usługa modułu e-Porada powinna wykorzystywać technologie transmisji obrazu i dźwięku w sposób szyfrowany (bez możliwości dostępu dla osób postronnych), dzięki czemu Pacjent oraz pracownik medyczny mogą rozmawiać ze sobą w czasie rzeczywistym. Usługa powinna być dostępna po wcześniejszej rezerwacji terminu w module e-Rejestracji. Sposób korzystania z usługi: Pacjent po zalogowaniu się do e-Platformy może wybrać dogodny dla siebie termin, w którym chce skorzystać z usługi e-Porady tj. konsultacji z pracownikiem medycznym. W zarezerwowanym wcześniej terminie Pacjent musi zalogować się do e-Platformy, gdzie po wybraniu usługi e-Porady będzie może porozmawiać/skontaktować z personelem medycznym ośrodka   Co najmniej cztery z wyżej opisanych usług elektronicznych tj. e-rejestracja, e-dokumentacja, e-kolejka, e-powiadomienia są usługami elektronicznymi, które mogą być powszechnie wykorzystywane, tzn. będą skierowane do licznej grupy odbiorców.  Wynika to z prostego faktu, że ich funkcjonowanie stymulowane przez rozwiązania prawne. Zgodnie z art. 23a Ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. 2004 nr 210 poz. 2135, z późn. zm.). Każdy świadczeniodawca posiadający kontrakt z NFZ obowiązany jest umożliwić świadczeniobiorcom umawianie się drogą elektroniczną na wizyty, monitorowanie statusu na liście oczekujących na udzielenie świadczenia oraz powiadamianie o terminie udzielenia świadczenia. Minimalną funkcjonalność usługi określa Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 19 kwietnia 2013 r. w sprawie minimalnej funkcjonalności dla systemów teleinformatycznych umożliwiających realizację usług związanych z prowadzeniem przez świadczeniodawców list oczekujących na udzielenie świadczenia zdrowotnego (Dz.U. 2013 poz. 516). Ponadto należy zwrócić szczególna uwagę na zmiany, które zostały wprowadzone w ustawie z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, wprowadzone poprzez ustawę z dnia 9 października 2015 r.o zmianie ustawy o systemie informacji w ochronie zdrowia oraz niektórych innych ustaw. Zmiany dotyczą sposobu udostępniania dokumentacji medycznej. W art. 27 ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, wprowadzono dodatkowy punkt Wprowadzono m.in. możliwość udostępniania dokumentacji elektronicznej za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej. Należy również zwrócić uwagę, że podobny przepis funkcjonuje już w rozporządzeniu Rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania. W § 83 ust. 1 rozporządzenia przewiduje się, że dokumentacja medyczna może być udostępniania m.in. poprzez dokonanie elektronicznej transmisji dokumentacji. Aktualnie usługa elektronicznego udostępniania elektronicznej dokumentacji medycznej nie była powszechna, ale brało się to z powodu prowadzenia przez podmioty lecznicze w przeważającej większości dokumentacji medycznej w postaci papierowej. W momencie wejście przepisów ustawy z dnia 9 października 2015 r.o zmianie ustawy o systemie informacji w ochronie zdrowia, dotyczących obowiązkowego prowadzenia dokumentacji medycznej w postaci elektronicznej, który to obowiązek został określony ustawowo na 1 stycznia 2018 r, elektroniczne udostępnianie dokumentacji medycznej stanie się praktycznie jedynym możliwym sposobem udostępniania dokumentacji medycznej.   Artykuł opublikowany przez autora bloga w kwietniowym numerze Ogólnopolskiego Przeglądu Medycznego 3/2017  



[1] M. Śliwiński: Modele biznesowe e-usług. http://parp.gov.pl (2008).
[2] A. Dąbrowska, M. Janoś-Kreso, A. Wódkowski: E-usługi a społeczeństwo informacyjne. Difin, Warszawa 2009, s. 41.
[3] Dz.U. 2009, nr 29, poz. 115 – zmieniające rozporządzenie w sprawie udzielania przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości pomocy finansowej na wspieranie tworzenia i rozwoju gospodarki elektronicznej w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka 2007-2013.
[4] A. Jezierska: System informatyczny w urzędzie. „Gazeta Prawna” 2006, nr 82; M. Sikora: Polska droga do e-administracji. Uwagi na temat procesu tworzenia administracji elektronicznej. W: Obywatel w lokalnej społeczności. Studia i szkice socjologiczne. WSZiNS i Uniwersytet Opolski, Tychy-Opole 2004