Projekty informatyczne składające się Program Informatyzacji Ochrony Zdrowia (PIOZ) finansowane ze środków unijnych w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka 2007 – 2013 r. to obecnie największe przedsięwzięcie informatyczne w Europie. Jego elementem będzie wdrożenie rejestru usług medycznych, którego nie możemy się doczekać od wielu lat. Na realizację Programu przeznaczono blisko 800 mln zł. Z czego tylko 15% będzie pochodziło z pieniędzy podatników, resztę ma sfinansować UE. Wykorzystanie środków unijnych jest sprawą interesu narodowego. Kryzys finansowy jest faktem i to właśnie środki unijne mogą nie tylko być może uratować naszą gospodarkę, zwiększyć PKB ale – i to jest pewnie najważniejsze – jest to w perspektywie najbliższych 10 lat ( a może nawet 20) jedyna możliwość zinformatyzowania polskiej służby zdrowia. Projekty składające się na PIOZ są elementem Planu Informatyzacji Państwa (Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 marca 2007 r. w sprawie „ Planu Informatyzacji Państwa na lata 2007 – 2010”) oraz znalazły się na liście projektów kluczowych ogłoszonych przez Ministerstwo Rozwoju Regionalnego. Resort zdrowia przygotował projekt ustawy o informacji w ochronie zdrowia, który ma ułatwić informatyzację ochrony zdrowia. Ustawa jest w fazie uzgodnień międzyresortowych. Podstawą do formalnego pozyskania zarezerwowanych środków unijnych (800 mln zł) jest opracowywane obecnie w resorcie zdrowia Studium Wykonalności dla Programu Informatyzacji Ochrony Zdrowia, które podlegać będzie ocenie przez Ministerstwo Rozwoju Regionalnego oraz Komisję Europejską. Wykonawcą studium jest firma Ernst&Young, wyłoniona w drodze otwartego konkursu, który odbył się w pierwszej połowie 2008 r.

W wyniku realizacji PIOZ poza wspomnianym wyżej rejestrem usług medycznych powstaną systemy informatyczne umożliwiające rozliczanie drogą elektroniczną świadczeń zdrowotnych, wymianę i udostępnianie lekarzom oraz pacjentom elektronicznej dokumentacji medycznej, wystawianie oraz realizację recept w formie elektronicznej, udostępnianie drogą elektroniczna danych z rejestrów medycznych (rejestr lekarzy, rejestr pielęgniarek i położnych, rejestr farmaceutów, rejestr praktyk lekarskich, rejestr zakładów opieki zdrowotnej itp.), umawianie się na wizytę do lekarza za pośrednictwem Internetu oraz monitorowanie dostępności do świadczeń zdrowotnych. Powstanie również kilka dziedzinowych systemów informatycznych umożliwiających prowadzenie sprawozdawczości statystycznej, monitorowanie zagrożeń, wspomaganie ratownictwa medycznego, monitorowanie kosztów leczenia i sytuacji finansowo-ekonomicznej  zakładów opieki zdrowotnej, monitorowanie obrotu produktami leczniczymi oraz monitorowanie kształcenia pracowników medycznych. Systemami dziedzinowymi zarządzać będzie Ministerstwo Zdrowia, Narodowy Fundusz Zdrowia lub jego następcy prawni, Główny Inspektor Sanitarny, Główny Inspektor Farmaceutyczny.

W ramach PIOZ nie przewiduje się finansowania przedsięwzięć polegających na informatyzacji zakładów opieki zdrowotnej. Musi ona być przeprowadzona przez zakłady we własnym zakresie oraz środków pozyskanych z innych funduszy unijnych i programów operacyjnych, w tym regionalnych programów operacyjnych.

Elektroniczna Dokumentacja Medyczna

Najważniejszym elementem PIOZ będzie umożliwienie placówkom ochrony zdrowia wzajemne przysyłanie dokumentacji elektronicznej medycznej oraz umożliwienie dostępu do niej pacjentom za pośrednictwem tzw. internetowego konta pacjenta. Zapewni to Elektroniczna Platforma Gromadzenia, Analizy i Udostępniania zasobów cyfrowych o zdarzeniach medycznych. Za pośrednictwem tego konta pacjent będzie mógł uzyskać dostęp do swojej dokumentacji medycznej na podobnej zasadzie jak dzisiaj może przeglądać historię swojego bankowego rachunku w Internecie. W ramach systemu nie przewiduje się centralnego gromadzenia danych medycznych. Dane te będą nadal gromadzone i zarządzane przez zakłady opieki zdrowotnej lub specjalistyczne ośrodki przetwarzania danych W centralnym systemie będzie jedynie prowadzona ewidencja dokumentacji medycznej, podobnie jak są prowadzone katalogi biblioteczne.

Kluczową kwestią w elektronizacji dokumentacji medycznej jest zapewnienie jednolitości zasad jej prowadzenia we wszystkich placówkach ochrony zdrowia. Jest to warunek konieczny umożliwiający wymianę dokumentacji pomiędzy placówkami ochrony zdrowia. Dlatego w ramach PIOZ przewiduje się powszechne udostępnianie standardów, norm i wytycznych dotyczących elektronizacji dokumentacji medycznej w tym opracowanie modelowej wersji elektronicznej dokumentacji medycznej. Należy w tym miejscu zauważyć, ze podstawy prawne dotyczące prowadzenia dokumentacji elektronicznej istnieją już od ponad dwóch lat. Zasady te reguluje ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA z dnia 21 grudnia 2006 r.w  sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej w zakładach opieki zdrowotnej oraz sposobu jej przetwarzania. Wiele zakładów przeprowadziło lub jest w trakcie przechodzenia z papierowej dokumentacji medycznej na elektroniczną.

Rejestry medyczne

PIOZ przewiduje przebudowanie, uporządkowanie i integrację blisko 100 rejestrów medycznych (rejestr lekarzy, rejestr pielęgniarek i położnych, rejestr farmaceutów, rejestr zawodów medycznych, rejestr praktyk lekarskich, aptek itp), ich powiązanie z innymi rejestrami państwowymi takimi jak PESEL, KRS, ewidencja działalności gospodarczej. Dodatkowo zostaną utworzone nowe rejestry takie jak: centralny rejestr usługobiorców, centralny rejestr usługodawców, centralny rejestr pracowników medycznych, rejestr zasobów ochrony zdrowia. Rejestry te stanowią fundament systemu informacyjnego ochrony zdrowia a ich informatyzacja powinna poprzedzać uruchamianie poszczególnych systemów informatycznych ochrony zdrowia, w tym systemu rejestru usług medycznych. W ramach PIOZ przewiduje się udostępnienie modelowego oprogramowania, które podmioty prowadzące rejestry medyczne będą mogły dostosować do własnych potrzeb.

Efektem informatyzacji rejestrów będzie m.in. możliwość aktualizacji danych rejestrowych drogą elektroniczną bez konieczności przekazywania tych samych danych do wielu rejestrów. Ułatwi to zdecydowanie np. sporządzanie ofert podczas procedur kontraktowych. Znacząco zmieni się funkcjonowanie takich rejestrów jak rejestr onkologiczny, rejestr hospitalizowanych (karta statystyczna szpitalna MZ/Szp11) czy rejestry powstające w celach naukowych (np. rejestr reumatologiczny). Będą one zasilane informacjami z Rejestru Usług Medycznych a nie jak dotychczas informacjami specjalnie przygotowanymi w tym celu przez ZOZy. Zmniejszy to znacznie obciążenie zakładów obowiązkami sprawozdawczymi i przyczyni się do podniesienia jakości danych w rejestrach.

Autoryzacja świadczeń zdrowotnych

 

Do autoryzacji wykonania świadczenia PIOZ zakłada wykorzystanie wielofunkcyjnego elektronicznego dowodu osobistego zgodnego z założeniami opracowanymi w ramach innego projektu finansowanego ze środków unijnych tj. projektu „pl.ID polska ID karta”, realizowanego przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji. Koncepcja takiego dowodu jest zgodna z wytycznymi i normami Unii Europejskiej, regulującymi kwestie zabezpieczeń dokumentów elektronicznych, danych biometrycznych w nich zawartych oraz systemu identyfikacji elektronicznej osób fizycznych. Zgodnie z nią karta taka, oprócz danych biometrycznych, będzie również zawierała, tzw. Elektroniczny Urzędowy Podpis Obywatela, wydawany przez organy państwowe do posługiwania się nim w relacjach Obywatel-Państwo. Przewiduje się, że karta pozwoli również na zainstalowanie na niej podpisu elektronicznego.

Rozliczenia z płatnikami świadczeń

Centralne systemy informatyczne (platformy) wykonane w ramach PIOZ będą umożliwiały podmiotom ochrony zdrowia rozliczanie wykonanych usług z płatnikiem świadczeń zdrowotnych. Umożliwią one przygotowanie zbiorczego raportu na podstawie danych z rejestru usług medycznych, wygenerowanie elektronicznej faktury, podpisanie jej i przesłanie płatnikowi świadczeń. Aby było to jednak możliwe publiczni jak niepubliczni płatnicy świadczeń będą musieli zarejestrować zawarte przez siebie kontrakty w centralnym rejestrze kontraktów, który również powstanie w ramach PIOZ oraz dostarczyć do centralnego systemu reguły kontraktowe np. zasady tworzenia Jednorodnych Grup Pacjentów.

Systemy rozliczeniowe umożliwią częstsze niż 1 raz na miesiąc rozliczanie faktycznie wykonanych świadczeń zdrowotnych z płatnikiem a w konsekwencji zwiększy się płynność finansowa placówek. Ograniczona zostanie ponadto do minimum sprawozdawczość zarówno związana z rozliczeniami jak i statystyka publiczną.

Pierwsze przedsięwzięcie informatyczne z zakresu PIOZ

Jednym z pierwszych przedsięwzięć w ramach PIOZ powinno być również uporządkowanie słowników i klasyfikacji zgodnie z normą EN1068 poprzez stworzenie platformy umożliwiającej katalogowanie i udostępnianie wszystkich wersji kodów i klasyfikacji stosowanych w ochronie zdrowia. Jest to sprawa kluczowa przy wdrażaniu elektronicznej dokumentacji medycznej oraz rejestru usług medycznych. Umożliwi to wyeliminowanie nieporozumień i niespójności wynikających z niejednakowego stosowania terminologii medycznej. Chodzi tutaj przede wszystkim o klasyfikacje dotyczące:

* chorób i problemów zdrowotnych,

* procedur, w tym procedur chirurgicznych, diagnostycznych i innych

* leków i materiałów medycznych (w tym sprzętu medycznego),

* zawodów i specjalności medycznych.

* Kodów resortowych dla zakładów opieki zdrowotnej

W ostatnich latach powstało wiele niezależnie od siebie istniejących i rozwijanych zbiorów terminologii (ICD 9, ICD10, ICF, SNOMED, kody resortowe). Dynamicznie rozwijają się systemy kodowania lokalizowane wokół płatnika i funkcji rozliczania świadczeń zdrowotnych, ale także wokół rynku farmaceutycznego, materiałów medycznych i innych.

Kluczowe czynniki powodzenia dla realizacji  Programu Informatyzacji Ochrony Zdrowia

Wprowadzenie PIOZ oznacza wprowadzenie kontroli wydatków, uszczelnienie systemu. Oznacza, że zarządcy systemu będą posiadali rzeczywiste dane nt sposobu wydatkowania środków publicznych na świadczenia. Oznacza również silną koordynację i ustalenie zasad współpracy pomiędzy instytucjami publicznymi, które będą wdrażać, a następnie zarządzać i korzystać z PIOZ. Projekt PIOZ jest nietypowym projektem o tyle, że ma pewnie co najmniej kilkadziesiąt tysięcy interesariuszy. Wszyscy lekarze, szpitale, działy księgowe szpitali, przychodnie, nie mówiąc o wszystkich instytucjach, które mają wpływ na projekt (Min. Zdrowia, MSWiA, NFZ, MRR, samorządy zawodowe w służbie zdrowia), i ich współudział, lub bojkotowanie projektu, może mieć kluczowy wpływ na jego sukces. Otóż wydaje się, że wcale nie informatyka będzie najtrudniejszym elementem projektu, tylko właśnie zarządzanie relacjami z taką liczbą interesariuszy. Liczba interesów, często trudnych do pogodzenia, będzie w tym projekcie ogromna. Dlatego jednym z najważniejszych czynników powodzenia PIOZ jest jasna polityka celów w tym zakresie, ich klarowna komunikacja, otwarty dialog społeczny. Wreszcie- konsekwentna realizacja projektów i zadań na bazie już podjętych decyzji i wytyczonych kierunków. Silna wola polityczna jest więc potrzebna do przeciwstawianiu się ewentualnym naciskom różnych środowisk, które nie będą zainteresowane uszczelnieniem systemu.

Drugim ważnym elementem niezbędnym przy wdrażaniu PIOZ jest silne wsparcie merytoryczne oraz skuteczność  organizacyjna i projektowa odpowiedzialnych za jego wdrożenie oraz poszczególnych dostawców i podmiotów realizujących projekty. Program i jego projekty nie wdrażają się w próżni. Do reorganizacji istniejących i wdrożenia nowych systemów informacyjnych potrzebni są przede wszystkim odpowiednio doświadczeni i przygotowani ludzie, zdolni do wprowadzenia zmian w wielu miejscach różnych organizacji, posiadający przy tym odpowiednie kompetencje, uprawnienia decyzyjne oraz wsparcie metodyczne i narzędziowe. Można popatrzeć na reformy (i jej koszty) w systemie brytyjskim, który do dziś nie przyniosły żadnych efektów, choć na podobny system informatyczny wydano tam miliardy funtów. Można również korzystać z pozytywnych doświadczeń włoskich i słowackich, gdzie reformy udały się, a system (Włochy) podlega dalszemu rozwojowi i zaczyna obejmować także świadczenia społeczne takie jak opiekę paliatywną i dzienną opiekę domową.

Program PIOZ  odniesie sukces tylko wtedy, jeśli na każdym poziomie wśród dominującej rzeszy Beneficjentów odczuwalny będzie efekt poprawy jakości ochrony zdrowia zarówno w sensie subiektywnym jak i ekonomicznym.

 

artykuł ukazał się w "Rynku Zdrowia" nr 1(42) styczeń 2009