Każdego roku wytwarzane są i gromadzone w formie elektronicznej miliardy danych źródłowych w ramach konkursu ofert oraz sprawozdawczości rozliczeniowej dla Narodowego Funduszu Zdrowia. Równocześnie podmioty ochrony zdrowia prowadzą obowiązkową, bardzo szczegółową sprawozdawczość statystyczną dla Głównego Urzędu Statystycznego, Państwowego Zakładu Higieny, Ministerstwa Zdrowia oraz instytutów naukowych. Miliony danych zasilają rejestry administracyjne ochrony zdrowia takie jak: rejestr zakładów opieki zdrowotnej, rejestr lekarzy, pielęgniarek i położnych, krajowy rejestr nowotworów złośliwych i wiele, wiele innych. Miliony danych analizuje się w rejestrach naukowych takich jak np. Krajowy Rejestr Operacji Kardiochirurgicznych czy Ogólnopolski Rejestr Ostrych Zespołów Wieńcowych

Zgromadzone zasoby informacyjne tylko w niewielkiej części stanowią podstawę badań i analiz statystycznych. Wynika to nie tylko z problemów prawnych związanych z dostępem do tych danych oraz jakością tych źródeł, ale przede wszystkim z ich rozproszeniem. Z punktu widzenia badacza w różnych bazach od kilku do kilkunastu podmiotów znajdują się setki milionów rekordów z interesującymi danymi. Wydobycie zawartej w nich wiedzy zarówno naukowej jak i praktycznej wymaga nowego podejścia do rozwiązywania tego typu problemów. "Morze danych – kropla wiedzy: to kluczowy problem systemowy przetwarzania informacji w ochronie zdrowia" - twierdziprof. Leszek Wdowiak . Wniosek ten dotyczy wszystkich zasobów informacji publicznej (całego sektora publicznego).

W niedługim czasie problem ten zostanie przynajmniej w części rozwiązany. Od stycznia 2009 r. sprawy statystki ochrony zdrowia powierzone zostały w cześci Urzędowi Statystycznemu w Krakowie. Do końca 2010 roku ma powstać baza danych z zakresu ochrony zdrowia w ramach projektu dziedzinowych baz danych GUS. Administratorem bazy będzie Ośrodek Statystyki Zdrowia przy Urzędzie Statystycznym w Krakowie. Obecnie w GUS trwają prace koncepcyjne nad strukturą bazy, zakresem gromadzonych w niej danych oraz analizą możliwości szerokiego wykorzystania administracyjnych źródeł danych (ewidencje i rejestry).

Obraz ochrony zdrowia można rozpatrywać w obrębie pięciu głównych grup informacji. Pierwsza grupa dotyczy stanu zdrowia ludności. Źródło danych to przede wszystkim sprawozdawczość statystyczna realizowana na rzecz: Ministerstwa Zdrowia i jednostek podległych (sprawozdania: MZ06, MZ11, MZ13, MZ14, MZ15, MZ19, MZ35A, MZ54), inspekcji sanitarnej oraz PZH (sprawozdania: MZ55, MZ56, MZ57, MZ58, raporty o bieżącej sytuacji epidemiologicznej szpitala). Źródłem danych są również rejestry: zgonów i urodzeń (GUS), hospitalizowanych (PZH), zachorowań na gruźlicę i choroby płuc (Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc), nowotworów złośliwych (Instytut Onkologii), zakażeń i zachorowań na chorobę zakaźną oraz zgonów z powodu zakażenia lub choroby zakaźnej (inspekcja sanitarna). Bardzo ważnym i nie wykorzystanym do chwili obecnej źródłem informacji są dane gromadzone w Narodowym Funduszu Zdrowia w ramach sprawozdawczości statystyczno-rozliczeniowej. Wykorzystanie tego źródła to obecnie sprawa kluczowa w zapewnieniu wysokiej jakości informacji o stanie zdrowia publicznego. Warunkiem jest jednak nowelizacja Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia z dnia 27 lipca 2005 r. w sprawie zakresu niezbędnych informacji gromadzonych w systemie informatycznym Narodowego Funduszu Zdrowia oraz zakresu i sposobu ich przekazywania ministrowi właściwemu do spraw zdrowia oraz wojewodom i sejmikom województw.

Druga grupa informacji to infrastruktura ochrony zdrowia i jej funkcjonowanie. Dane gromadzone są głównie w rejestrach administracyjnych: zakładów opieki zdrowotnej (Minister Zdrowia/wojewodowie), praktyk lekarskich (okręgowe izby lekarskie), praktyk pielęgniarek i położnych (okręgowe izby pielęgniarek i położnych, aptek (wojewódzkie inspektoraty farmaceutyczne) oraz w ewidencjach statystyki publicznej: Ministerstwa Zdrowia (sprawozdania: MZ-29, MZ-29a, MZ-30, MZ-35, MZ-35a), GUS (sprawozdania: ZD-2, ZD-3, ZD-4, ZD-5, ZD-6) oraz MSWiA oraz MON. Niewykorzystane do chwili obecnej źródła danych to również ewidencje prowadzone przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Gromadzone w nich dane cechują się bardzo wysoka precyzją, gdyż każdy podmiot, który stara się o kontrakt z NFZ musi zarejestrować tzw. swój profil, który obejmuje: zakres przedmiotowy działalności (podobnie jak rejestr zakładów opieki zdrowotnej), szczegółowe informacje o posiadanym sprzęcie, jego lokalizacji i dostępności oraz dokładne informacje o zatrudnionym personelu medycznym i jego dostępności. Wykorzystanie tych danych również znacznie poprawiłoby jakość statystyk, ale wymaga przeprowadzenia zmian w przepisach wspomnianego wcześniej rozporządzenia.

Trzecia grupa informacji dotyczy zasobów kadrowych ochrony zdrowia. Obok danych gromadzonych w ramach tradycyjnej sprawozdawczości statystycznej realizowanej na rzecz: GUS (sprawozdania ZD-4, ZD-5, ZD-6, PS-03) i Ministerstwa Zdrowia (sprawozdania: MZ-10A, MZ-10B, MZ-10C,MZ-10D, MZ-12, MZ-35, MZ-88, MZ-88a i MZ-89) nie wykorzystane pozostają w pełni dane z rejestrów administracyjnych prowadzonych przez organizacje samorządu zawodowego: lekarzy, pielęgniarek i położnych, farmaceutów, diagnostów laboratoryjnych. Rejestry te nie mają statusu rejestrów publicznych (w rozumieniu ustawy o informatyzacji podmiotów realizujących zadania publiczne) i dlatego warunkiem ich wykorzystania w badaniach statystycznych jest przeprowadzenie odpowiednich zmian prawnych w ustawach o izbach: lekarskich, pielęgniarek i położnych, farmaceutów oraz diagnostów laboratoryjnych lub zmiana obowiązującej definicji rejestru publicznego. Nie powinno być natomiast problemu wykorzystaniem rejestru lekarzy odbywających specjalizację na terenie kraju prowadzonego przez Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego. Ten rejestr ma status publiczny, a zgodnie z art. 15 ustawy o informatyzacji, podmioty prowadzące takie rejestry mają obowiązek nieodpłatnie udostępniać gromadzone w nich dane innym podmiotom publicznym, w tym GUS.

Czwarta grupa informacji związana jest z aspektami ekonomicznymi. W tym zakresie największe znaczenie maja statystyki GUS dotyczące wyników finansowych przedsiębiorstw oraz innych podmiotów świadczących usługi zdrowotne (sprawozdania SP, SP3), badania GUS prowadzone w ramach Narodowego Rachunku Zdrowia (wydatki na ochronę zdrowia, źródła finansowania ochrony zdrowia) oraz statystyka finansowa SPZOZ prowadzona przez Ministerstwo Zdrowia (sprawozdanie MZ-03).

Piąta grupa informacji obejmuje analizę zrealizowanego popytu na usługi zdrowotne przez gospodarstwa domowe, wydatki ponoszone na ten cel, przyczyny nie korzystania z usług opieki zdrowotnej oraz częstość korzystania z różnych form opieki zdrowotnej. Źródłem danych są przede wszystkim badania ankietowe realizowane przez GUS.

Problemem do rozwiązania pozostaje sposób wyeliminowania zjawiska powielania danych w różnych ewidencjach i rejestrach. Podmioty ochrony zdrowia przekazują bowiem w ramach sprawozdawczości i obowiązków rejestrowych, podobne zestawy danych niezależnie do różnych podmiotów. Wskutek czego np. dane o liczbie lóżek w szpitalach gromadzone są niezależnie w trzech systemach: Rejestrze Zakładów Opieki Zdrowotnej obsługiwanym przez Ministerstwo Zdrowia oraz wojewodów, Informacyjnym Systemie Statystyki Medycznej zarządzanym przez CSIOZ oraz Systemie Zarządzania Obiegiem Informacji obsługiwanym przez NFZ. Podobnie jest z danymi dotyczącymi kadr medycznych oraz zdarzeniami medycznymi (np. niezależna rejestracja zgonów w rejestrze GUS oraz w wojewódzkim rejestrze zachorowań prowadzonym przez Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego). Konieczne jest przeprowadzenie przeglądu aktów prawnych i dokonanie niezbędnych nowelizacji umożliwiających wykorzystanie w badaniach statystycznych ewidencji prowadzonych przez NFZ oraz rejestrów administracyjnych nie posiadających statusu publicznego. Ważne jest również opracowanie i wdrożenie strategii restrukturyzacji rejestrów w ochronie zdrowia. Powinna ona opisywać zależności pomiędzy rejestrami (rejestry pierwotne i wtórne) oraz wskazywać, które z nich warto połączyć, a które zlikwidować. Dokumentem świetnie nadającym się do tego jest opracowywana właśnie przez Centrum Systemów Informacyjnych Ochrony Zdrowia – „Strategia e-Zdrowie na lata 2009 – 2015”.

Przepisy prawne zobowiązują świadczeniodawców do sporządzania miesięcznie dziesiątek sprawozdań, raportów i wniosków rejestrowych. Choć w większości sporządzane są one już w formie elektronicznej, to nie istnieje jedno miejsce w Internecie gdzie zakład opieki zdrowotnej miałby do nich wygodny i swobodny dostęp np. za pomocą tylko jednego hasła i loginu. Integracja formularzy statystycznych, rejestrowych, ofertowych oraz rozliczeniowych to kolejny, konieczny do przebycia, milowy krok na drodze do elektronicznej administracji w ochronie zdrowia. W pierwszym etapie powinno się zintegrować formularze rejestru zoz oraz formularze statystyczne serii MZ. Kolejnym mogłaby być integracja z formularzami  ofertowymi NFZ.


tekst został opublikowany przez autora w Służbie Zdrowia nr 80-84 (3881-3885) - 26 października 2009