Kluczowe znaczenie elektronicznej dokumentacji medycznej

Szczególne znaczenie dokumentacji medycznej w systemie informacyjnym ochrony zdrowia polega na tym, że stanowi ona początek wielu ważnych procesów w ochronie zdrowie. Pacjent przyjęty do szpitala musi zostać „rozliczony” a dane związane z jego pobytem muszą zostać przekazane do PZH. Należy sprawdzić czy i jakie pacjent ma uprawnienie do świadczeń. W momencie opuszczenia szpitala trzeba mu wydać odpowiednie dokumenty lub przesłać do innego zakładu. Bardzo często podczas pobytu pacjenta w szpitalu konieczne są konsultacje z innymi placówkami zdrowia. To wszystko sprawia, że elektronizacja dokumentacji medycznej (EDM) to obecnie jedno z najbardziej kluczowych zagadnień w obszarze informatyzacji ochrony zdrowia.

Chociaż obowiązujące Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej w zakładach opieki zdrowotnej oraz sposobu jej przetwarzania dopuściło już w 2006 r. możliwość prowadzenia dokumentacji medycznej w formie elektronicznej, to jednak taka forma dokumentowania zdarzeń medycznych nie rozpowszechniła się , głównie z powodu wysokich kosztów systemów informatycznych. Szacuje się, że tylko 5% zakładów posiada systemy informatyczne umożliwiające prowadzenie elektronicznej dokumentacji medycznej. Koszt takich systemów waha się od 1 do 3 mln zł.. Nadzieją miały być środki unijne. Te jednak zostały przeznaczone głównie na projekty centralne takie jak: Elektroniczna Platforma Gromadzenia, Analizy i Udostępniania Zasobów Cyfrowych o Zdarzeniach Medycznych - realizowana przez resort zdrowia za prawie 800 mln zł.  W ramach tego projektu ma zostać stworzony ogólnopolski system informatyczny służący do przesyłania danych medycznych pomiędzy zakładami opieki zdrowotnej, tzw. internetowe konto pacjenta – umożliwiający internetowy dostęp do elektronicznej dokumentacji medycznej, system umożliwiający wystawianie i przesyłanie elektronicznych recept (tzw. e-recepta). Platforma ma również wspomagać rozliczanie świadczeń zdrowotnych oraz sprawozdawczość statystyczną. Istnieje jednak bardzo duże niebezpieczeństwo, że nawet jeśli system centralny zostanie stworzony to i tak niewiele zakładów będzie z niego skorzystać.

Główne niebezpieczeństwa dla planu.

Cześć zakładów może nie być przygotowana technologiczne. Nie wszystkie bowiem regionalne programy operacyjne (RPO), zarządzane przez urzędy marszałkowskie, przewidują dofinansowanie projektów informatycznych w zakładach opieki zdrowotnej a wielu zakładów może nie być stać na sfinansowanie we własnym zakresie przejścia na elektroniczną dokumentację medyczną. Te pozostaną zapewne przy papierowej. Część zakładów opieki zdrowotnej może zdecydować się na korzystanie z tzw. platform regionalnych (o podobnej funkcjonalności co platforma centralna) również finansowanych ze środków unijnych tylko, że w ramach RPO. Inne zakłady, nawet jeśli uda im się pozyskać środki unijne, położą nacisk na inne niż elektroniczna dokumentacja medyczna - aspekty informatyzacji (np. telemedycyna). To że takie niebezpieczeństwo realnie istnieje pokazuje dotychczasowy przebieg procesu informatyzacji zakładów opieki zdrowotnej w poszczególnych województwach.

Rożne modele finansowania

Brak strategii w tym obszarze spowodował ukształtowanie się trzech modeli finansowania informatyzacji. Pierwszy, zakłada finansowanie systemowe tj. za pośrednictwem zintegrowanego projektu realizowanego przez urząd marszałkowski dla najważniejszych zakładów opieki zdrowotnej w regionie, obejmującego kompleksową ich informatyzację w ramach ściśle określonych zasad i kierunków. Model taki występuje w łódzkim, podkarpackim, kujawsko-pomorskim oraz prawdopodobnie zostanie wykorzystany w  małopolskim, podlaskim oraz zachodniopomorskim. Drugi model zakłada finansowanie indywidualne, który polega na indywidualnym opracowywaniu projektów przez zakłady opieki zdrowotnej i zgłaszanie ich w ramach konkursów ogłaszanych przez instytucje wdrażające, w tym urzędy marszałkowskie. W przypadku braku regionalnej strategii e-zdrowie zastosowanie takiego modelu może znacząco utrudnić wzajemną integrację powstających systemów. Taki model występuje w mazowieckim, wielkopolskim, dolnośląskim, pomorskim, warmińsko-mazurskim, lubelskim, świętokrzyskim, opolskim, śląskim oraz w ramach priorytetów zarządzanych przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości. Trzeci model – hybrydowy - polega na objęciu systemowym finansowaniem wybranego zagadnienia informatycznego np. teleradiologii. Taki model występuje m.in. w lubuskim.

Jak to odbywa się w województwach

Kujawsko-pomorskie

Informatyzacja opieki zdrowotnej na terenie woj. kujawsko-pomorskiego odbywać się przede wszystkim w ramach zintegrowanego projektu pn.: e-usługi i e-Organizacja – Pakiet Rozwiązań Informatycznych dla Jednostek Organizacyjnych Województwa Kujawsko-Pomorskiego, którego wnioskodawcą jest urząd marszałkowski (wartość projektu 12 mln euro). Informatyzacja ma dotyczyć 19 szpitali powiatowych i miejskich oraz 9 wojewódzkich i obejmie: modernizację i rozbudowę już istniejącej infrastruktury teleinformatycznej, wdrożenie nowych szpitalnych systemów informatycznych obsługujących elektroniczną dokumentację medyczną (tzw. elektroniczny rekord pacjenta), budowę regionalnej bazy danych medycznych, w której gromadzone będą informacje medyczne o pacjentach, budowę  portalu internetowego e-zdrowie oraz udostępnienie usług z zakresu telemedycyny.

Mazowieckie

Do chwili obecnej dofinansowaniem projektów informatycznych objęto około 20 zakładów opieki zdrowotnej, w tym Instytut "Pomnik Centrum Zdrowia Dziecka", Warszawski Szpital dla Dzieci, Wojewódzki Szpital Bródnowski SPOZZ, SPZOZ Warszawa-Bródno, Szpital Bielański,  Wojewódzki Szpital Specjalistyczny w Radomiu. Łączna kwota dofinansowania projektów informatycznych z zakresu ochrony zdrowia wyniosła do chwili obecnej ponad 78 mln zł. Największe projekty realizują: Szpital Bródnowski za prawie 13 mln zł. oraz Instytut "Pomnik Centrum Zdrowia Dziecka" oraz SPZOZ Warszawa-Wawer i SPZOZ Praga Południe – projekty powyżej 9 mln zł.

Lubuskie

Większość środków przeznaczonych na rozwój społeczeństwa informacyjnego zostanie przeznaczona na tzw. projekty kluczowe. Wśród nich jest jeden projekt z zakresu e-zdrowia: Lubuska Sieć Teleradiologii – e-zdrowie w diagnostyce obrazowej za 9,3 mln zł. Instytucją odpowiedzialną za projekt jest Lubuskie Konsorcjum Teleradiologiczne, w skład którego weszły najważniejsze szpitale z województwa. W ramach projektu, wybrane placówki ochrony zdrowia zostaną wyposażone w sprzęt do diagnostyki cyfrowej oraz zostanie wdrożona technologia umożliwiająca przesyłanie zdjęć.

Podkarpackie

Finansowanie informatyzacji odbywa się w ramach zintegrowanego projektu pn. Podkarpacki System Informacji Medycznej. W ramach projektu kompleksową informatyzacją zostanie objęte 22 zakłady opieki zdrowotnej, w tym 114 Szpital Wojskowy, SPZOZ w Rzeszowie, Szpital specjalistyczny w Jaśle oraz Stalowej Woli, Szpital powiatowy w Mielcu. Łączna wartość projektu to 127 mln zł, z czego regionalna platforma wymiany danych medycznych oraz Regionalna Baza Danych Medycznych ma kosztować 65 mln zł.

Zachodniopomorskie

Zgodnie z planami Urzędu Marszałkowskiego ma zostać uruchomiony projekt, który połączy placówki zdrowia w sieć teleinformatyczną umożliwiającą wymianę danych medycznych. Beneficjentem projektu będzie konsorcjum szpitali z terenu województwa. Komplementarnymi projektami będą: platforma informatyczna umożliwiająca udzielanie porad na temat usług medycznych dla mieszkańców regiony, system analiz statystycznych. Ich beneficjentem będzie oddział NFZ Szczecin oraz Wydział Zdrowia Urzędu Marszałkowskiego. Innym projektem komplementarnym będzie rozwój Regionalnego Systemu Telemedycyny w ramach Programu Europejskiej Współpracy Terytorialnej, którego beneficjentem jest Pomorska Akademia Medyczna w Szczecinie.

Dolnośląskie

Do urzędu marszałkowskiego złożono dotychczas 29 wniosków o dofinansowanie na kwotę ponad 25 mln zł, z których zatwierdzono 23 na kwotę 19 mln zł. Beneficjentem największego projektu jest Wojewódzki Szpital Specjalistyczny we Wrocławiu, który na projekt Utworzenia Dolnośląskiego Centrum Teleradiologii pozyskał prawie 2,6 mln zł. Projekty teleradiologiczne będą ponadto realizować: SPZOZ w Świdnicy, ZOZ w Oławie, Centrum Pulmonologii w Chemioterapii w Szklarskiej Porębie, ZOZ w Złotoryi, Centrum Diagnostyczno-Terapeutyczne „Medicus”, Jaworskie Centrum Medyczne, NZOZy w Kamiennej Górze oraz Strzelinie oraz Wojewódzki Zespół Specjalistycznej Opieki Zdrowotnej we Wrocławiu. Zintegrowany projekt związany z wdrożeniem elektronicznej dokumentacji medycznej będzie natomiast realizowany przez konsorcjum w skład, którego weszło 19 Zakładów Opieki Zdrowotnej. Liderem konsorcjum jest Specjalistyczny Szpital im. dr A. Sokołowskiego w Wałbrzychu. Wartość projektu to prawie 30 mln zł.

Pomorskie, Świętokrzyskie, Opolskie, Wielkopolskie

Urzędy marszałkowskie nie przewidziały finansowania informatyzacji ochrony zdrowia w ramach zintegrowanych projektów. Urzędy dopiero planują ogłoszenie otwartych konkursu dla zakładów funkcjonujących w publicznym systemie opieki zdrowotnej.

Warmińsko-Mazurskie

Do chwili obecnej dofinansowanie otrzymało 10 zakładów opieki zdrowotnej, w tym Zespół Gruźlicy i chorób Płuc w Olsztynie, SPZOZy w Piszu, Giżycku, Rybnie, ZOZ w Lidzbarku Warmińskim oraz Wojewódzki Szpital Dziecięcy i Wojewódzki Szpital Zespolony. Beneficjentem największego projektu jest Wojewódzki Szpital Dziecięcy, któremu udało pozyskać się  ze środków UE 3,4 mln zł.

Lubelskie

Dotychczas ogłoszono dwa nabory. W wyniku pierwszego dofinansowanie uzyskało 8 projektów, na łączną kwotę 18,7 mln zł. Dofinansowanie uzyskały m.in. Szpitale Wojewódzkie w Białej Podlaskiej i Chełmie oraz SPZOZy w Tomaszowie Lubelskim, Międzyrzeczu Podlaskim, Hrubieszowie, Radzyniu Podlaskim oraz Kraśniku. Dofinansowanie otrzymał również Zamojski Szpital Niepubliczny. Największy projekt realizować będzie Wojewódzki Szpital Specjalistyczny w Białej Podlaskiej, którego wartość wynosi 5,5 mln zł. Zakończono ocenę wniosków z drugiego naboru. Na liście rankingowej znalazło się 22 zakłady opieki zdrowotnej. Łączna kwota dofinansowania - 97 mln zł., Kolejny nabór przewidywany jest na kwiecień i maj 2010 z alokacją 6,65 mln euro.

Podlaskie

Informatyzacja odbywać się będzie w ramach zintegrowanego projektu „Podlaski system informacyjny e-Zdrowie”. Projekt został umieszczony na liście projektów kluczowych i zakłada budowę zintegrowanego systemu informacyjnego, który docelowo obejmie wszystkie szpitale wojewódzkie i powiatowe w regionie. W ramach projektu powstanie też portal e-zdrowie. Do udziału w projekcie zgłosiły się już 22, spośród 30, wojewódzkich i powiatowych szpitali działających w regionie. Obecnie trwa etap konsultacji projektu oraz audyt istniejących systemów informatycznych w tych szpitalach.  Dofinansowanie projektu ze środków UE ma wynieść 52, 7 mln zł. 

Małopolskie

Informatyzacja odbywać się będzie w ramach zintegrowanego projektu dla szpitali pn.: Małopolski System Informacji Medycznej. Koszt projektu to 30 mln zł. Projekt MSIM zakłada ujednolicenie medycznych baz danych w szpitalach woj. Małopolskiego oraz uporządkowanie, aktualizację i zintegrowanie istniejących systemów informatycznych. W ramach projektu powstanie zintegrowana platforma danych medycznych. 

Śląskie

Odbyło się już kilka naborów, w których mogły brać zakłady opieki zdrowotnej. Zgłoszono dziesięć projektów informatycznych, na łączną kwotę ponad 20 mln zł. Wnioski zgłosiły m.in. Beskidzkie Centrum Onkologii, Szpital Miejski w Częstochowie i Piekarach Śląskich, Szpital dla Nerwowo i Psychicznie Chorych w Rybniku.  Wniosek o największe dofinansowanie zgłosił Szpital dla Nerwowo i Psychicznie Chorych (wnioskowana kwota: 5,3 mln zł) oraz Szpital Miejski w Częstochowie (wnioskowana kwota: 4,8 mln zł). Na rozstrzygnięcie konkursu należy jeszcze jednak poczekać. Kolejne nabory przewidziane są na kwiecień 2010 oraz wrzesień 2011.

Łódzkie

Głównym źródłem finansowania informatyzacji ochrony zdrowia w województwie łódzkim jest Regionalny System Informacji Medycznej. Projekt posiada status projektu kluczowego. Poziom dofinansowania unijnego to 30 mln zł. Projekt zakłada stworzenie regionalnej bazy danych medycznych oraz modernizację i rozbudowę systemów teleinformatycznych i infrastruktury teleinformatycznej w 18 placówkach ochrony zdrowia podległych Samorządowi Województwa Łódzkiego ( w tym 9 szpitali wojewódzkich). Dodatkowo w wyniku otwartego naboru dofinansowanie uzyskały 4 kolejne zakłady opieki zdrowotnej na łączną sumę 5,6 mln zł., w tym : Uniwersytecki Szpital Kliniczny na kwotę 3,5 mln zł. Nabory planowane są jeszcze w lutym oraz sierpniu 2010 r.

Dla niepublicznych ZOZ

Dodatkowym, źródłem finansowania dla niepublicznych zakładów opieki zdrowotnej oraz praktyk lekarskich mogą być programy zarządzane przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości. W związku z tym, że fundusze przeznaczone są m.in. na wspieranie działalności gospodarczej w dziedzinie gospodarki elektronicznej np. na projekty mające na celu świadczenie usług drogą elektroniczną (usług cyfrowych) stosunkowo proste wydaje się pozyskanie środków na wdrożenie elektronicznej dokumentacji medycznej. Najbliższe nabory agencja zamierza przeprowadzić w lutym, marcu, czerwcu, październiku 2010. Praktyki lekarskie oraz NZOZ-y pozyskały do chwili obecnej około 10 mln zł. Wśród nich są centra medyczne: Luxmed i Enelmed.

Istotna rola Narodowego Funduszu Zdrowia

Dotychczasowy przebieg informatyzacji pokazuje, że przedsięwzięcia informatyczne realizowane na poziomie centralnym i regionalnym, są nieskoordynowane, a nacisk w nich położony jest często na różne aspekty informatyczne, takie jak: usługi on-line, telemedycyna, elektroniczna dokumentacja medyczna, teleradiologia, sprawozdawczość medyczna, sprawozdawczość w zakresie rozliczeń finansowych, elektroniczna karta zdrowia, e-recepty, e-obieg dokumentów, medyczne bazy danych, portale. Częste zjawisko to również dublowanie na poziomie regionalnym fragmentów rozwiązań informatycznych, których realizacja jest przewidziana w ramach projektów centralnych. Odnosi się to przede wszystkim do takich aspektów jak: archiwizacja danych (data medical center), przesyłanie danych (platformy informatyczne) oraz warstwy prezentacji danych (portale e-zdrowie).

Źródłem braku tej koordynacji procesów informatyzacji jest w dużej mierze to, że Centrum Systemów Informacyjnych Ochrony Zdrowia, jako instytucja odpowiadająca za koordynację informatyzacji sektora, nie posiada struktury regionalnej, umożliwiającej bezpośrednie uczestnictwo w pracach koncepcyjnych i organizacyjnych odbywających się na poziomie regionalnym, co zapewniłoby niezbędny stopień oddziałowywania strategicznego na ośrodki kompetencyjne zlokalizowane w urzędów marszałkowskich. Dodatkowo CSIOZ jako jednostka podporządkowana Ministerstwu Zdrowia nie posiada bezpośredniego przełożenia kompetencyjnego na urzędy marszałkowskie w tym zakresie. Można sformułować co najmniej trzy warianty rozwiązania tego problemu:

Wariant I     Przejęcie kompetencji koordynacji procesów informatyzacji sektora ochrony zdrowia przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji.

Wariant II    Wzmocnienie roli CSIOZ poprzez podporządkowanie tej jednostce regionalnych centrów zdrowia publicznego (model, który miał zostać wykorzystany przy koncepcji RUM).

Wariant III   Przejęcie kompetencji koordynacji procesów informatyzacji sektora ochrony zdrowia przez Narodowy Fundusz Zdrowia, z równoczesnym pozostawieniem w CSIOZ kompetencji w obszarze formułowania strategii.

Z powyższych trzech wariantów najszybszym i najmniej skomplikowanym pod względem organizacyjnym jest wariant III. Za tym wariantem przemawia dodatkowo fakt, że NFZ posiada niezbędne zasoby kadrowe umożliwiające prowadzenie projektów informatycznych w skali krajowej i regionalnej oraz jest kluczowym podmiotem w systemie informacyjnym ochrony zdrowia. Ponadto, zdecydowana większość działań w ramach RPO ukierunkowanych na informatyzację zakładów opieki zdrowotnej przeznaczonych jest dla zakładów funkcjonujących w publicznym systemie opieki zdrowotnej, a więc mających zawarty kontrakt z NFZ.

 

tekst autora opublikowany w kwietniowym numerze "Służby Zdrowia" (25-29/2010)