SŁUŻBA ZDROWIA | Efektywna integracja systemu informacyjnego ochrony zdrowia zależy przede wszystkim od sposobu funkcjonowania rejestrów. Ich konstrukcja przekłada się bezpośrednio na jakość usług medycznych i bezpieczeństwo pacjentów.

 

Jednym z głównych ograniczeń utrudniających proces integracji systemów informacyjnych ochrony zdrowia jest stosowanie odmiennych modeli organizacyjnych dla podobnego typu rejestrów. Możliwość integracji ograniczona jest również przez utrwaloną przez lata autonomię organizacyjną oraz dużą liczbę wąsko specjalizowanych rejestrów, wyodrębnionych na potrzeby realizacji pojedynczych zadań publicznych. W konsekwencji w systemie informacyjnym ochrony zdrowia funkcjonuje kilkaset rejestrów, z których większość jest rejestrami pierwotnymi, i których aktualizacja następuje najczęściej w trybie bezpośredniego, fizycznego kontaktu z zarządzającymi komórkami organizacyjnymi. Jest to podstawowa przyczyna różnic w kwestii aktualności danych dotyczących tego samego obiektu, zawartych w poszczególnych rejestrach. Cechy te znacząco zwiększają i tak wysoki już poziom skomplikowania systemu informacyjnego ochrony zdrowia, co z kolei wpływa na trudności z jego informatyzacją.

(...)

Rejestry rozproszone

W modelu rozproszonym (zazwyczaj terytorialnie) rejestry mają charakter rejestrów pierwotnych, posiadających pełną autonomię prawno-organizacyjną. W tym modelu nie występuje też zinstytucjonalizowany rejestr centralny, chociaż może funkcjonować centralna baza danych. Wszystkie decyzje o wpisie do rejestru podejmowane są na poziomie autonomicznego organu rejestrowego i w jego imieniu. Taki model występuje w przypadku rejestrów praktyk: lekarskich (okręgowa rada lekarska), pielęgniarek i położnych (okręgowa rada pielęgniarek i położnych), farmaceutów (okręgowa rada farmaceutów), zakładów opieki zdrowotnej (wojewodowie i Minister Zdrowia) oraz zezwoleń na prowadzenie aptek (wojewódzcy inspektorzy farmaceutyczni).

(...)

Rejestry hybrydowe

Sposobem na przełamanie ograniczeń związanych z modelem rozproszonym – bez naruszania struktury hierarchicznej i kompetencyjnej autonomicznych rejestrów regionalnych – jest utworzenie rejestru centralnego o charakterze pochodnym. Model taki można nazwać modelem hybrydowym, gdyż łączy w sobie cechy rejestrów rozproszonych i scentralizowanych. Zasilanie rejestru centralnego odbywa się w nim poprzez replikację danych z rejestrów regionalnych wg ściśle określonych zasad co do struktury, formatu oraz terminów przekazywania danych. Przykładem modelu hybrydowego są okręgowe (regionalne) i centralne rejestry: profesjonalistów medycznych (lekarzy, pielęgniarek i położnych), zachorowań na nowotwory złośliwe, dawców krwi czy usług medycznych prowadzone przez NFZ.

(...)

Funkcje rejestrów scentralizowanych

Model centralny oznacza, że od strony formalno-prawnej funkcjonuje tylko jeden rejestr prowadzony przez jeden centralny organ rejestrowy. Obsługa procesów rejestracyjnych może odbywać się w nim zarówno na poziomie centralnego organu rejestrowego (np. rejestr diagnostów laboratoryjnych prowadzony przez Krajową Radę Diagnostów Laboratoryjnych, rejestr podmiotów uprawnionych do szkolenia w zakresie uzyskiwania umiejętności z zakresu węższych dziedzin medycyny prowadzony przez Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego), jak i na poziomie podmiotów regionalnych, działających w imieniu centralnego organu rejestrowego (np. rejestr lekarzy odbywających szkolenie specjalizacyjne wg nowej koncepcji ma prowadzić CMKP, a obsługiwać: wojewodowie, Minister Obrony Narodowej i Minister Sprawiedliwości).

(...)

Integracja systemu informacyjnego ochrony zdrowia

Każdy z przedstawionych modeli, ze względu na sposób realizacji swoich funkcji rejestrowych, wymaga odmiennego podejścia w procesach integracyjnych. W przypadku rejestrów rozproszonych i rejestrów hybrydowych należy pamiętać, że zwykle mamy do czynienia nie z jednym rejestrem danego rodzaju, ale z kilkunastoma równorzędnymi.

Odwoływanie się do danych zgromadzonych w rejestrach funkcjonujących w modelu rozproszonym, ich weryfikacja oraz aktualizacja na podstawie innych administracyjnych źródeł danych może odbywać się tylko za każdorazową zgodą autonomicznego organu regionalnego. Problem ten będzie mniejszy w przypadku rejestrów funkcjonujących wg modelu hybrydowego, w których duża ilość funkcji realizowanych jest przez centralny rejestr pochodny. Pamiętać jednak należy, że w tym modelu nadal mamy do czynienia z autonomicznymi rejestrami regionalnymi, z których każdy powinien być potraktowany równorzędnie np. podczas wdrażania zintegrowanych usług publicznych online.

Centralny rejestr pochodny to również dodatkowy szczebel w procesach weryfikacji i aktualizacji danych w rejestrach regionalnych w oparciu o administracyjne źródła danych, co znacząco wpływa na poziom skomplikowania procesów informacyjnych. Integracja rejestrów funkcjonujących w modelu scentralizowanym jest stosunkowo prosta, gdyż mamy do czynienia z jednym ośrodkiem zarządzającym przetwarzaniem danych. W tym modelu ewentualna delegacja uprawnień na szczebel regionalny obejmuje czynności o charakterze technicznym, nie mającym większego znaczenia w procesach integracyjnych.

(...)

Przebudowa rejestrów zdrowotnych

Praktycznym przykładem przełamywania autonomizacji rejestrów jest ustawa z 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (DzU nr 112, poz. 654), która przewiduje zastąpienie dotychczasowych odrębnych rejestrów – zakładów opieki zdrowotnej (17 rejestrów), praktyk lekarskich (24 rejestry), praktyk pielęgniarek i położnych (45 rejestry) – jednym rejestrem podmiotów wykonujących działalność leczniczą. Dotychczasowe organy rejestrowe tj. wojewodowie (dla zakładów opieki zdrowotnej) oraz okręgowe rady lekarskie, pielęgniarek i położnych (dla praktyk: lekarskich, pielęgniarek i położnych) zachowają autonomię, ale wyłącznie w kwestii podejmowania jednostkowych decyzji o wpisie do rejestru. Zakłady opieki zdrowotnej, dla których organem rejestrowym był Minister Zdrowia, zmienią ten organ na wojewodę właściwego ze względu na miejsce ich siedziby. Minister zdrowia natomiast będzie pełnił funkcję instancji II stopnia w przypadku procesów odwoławczych. Ustawa zakłada też, że nowy rejestr obsługiwany będzie przez system teleinformatyczny, który dotychczas obsługiwał rejestry zakładów opieki zdrowotnej. W momencie włączenia rejestrów praktyk lekarskich oraz praktyk pielęgniarek do rejestru podmiotów wykonujących działalność łatwiejsze będzie udostępnianie danych o praktykach (lekarskich, pielęgniarek i położnych) oraz ich wykorzystanie w celach statystycznych (organizacje samorządu zawodowego to organizacje niepubliczne, a co za tym idzie – prowadzone przez nich rejestry nie są objęte ustawą o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne).

Drugim przykładem reinżynierii rejestrów jest ustawa z 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty (DU nr 113, poz. 658), która likwiduje prawne rozproszenie rejestrów lekarzy odbywających specjalizację. W miejsce dotychczasowych rejestrów (wojewódzkich prowadzonych przez Wojewódzkie Centra Zdrowia Publicznego i jednego centralnego prowadzonego przez Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego) ma powstać jeden, prowadzony przez CMKP. Jego obsługę sprawować będą wojewodowie, Minister Zdrowia, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, czyli podmioty, które dotychczas prowadziły własne autonomiczne rejestry. Od strony praktycznej zmiany nie będą wielkie, gdyż wnioski o rozpoczęcie specjalizacji lekarze będą nadal składali tam, gdzie dotychczas. Niemniej nowe rozwiązanie pozwoli na kompleksową informatyzację rejestru lekarzy odbywających specjalizację oraz jego sprawniejszą integrację z innymi rejestrami ochrony zdrowia. Dodatkowo, CMKP uzyska narzędzie umożliwiające monitorowanie systemu szkolenia specjalizacyjnego.

Trzeci przykład Reinżynierii rejestrów to zmiana modelu funkcjonowania rejestrów farmaceutów oraz rejestrów zezwoleń na prowadzenie aptek ogólnodostępnych z rozproszonego na hybrydowy. Ustawa z dnia 28 kwietnia 2011 r. o systemie informacji w ochronie zdrowia (DU nr 113, poz. 658) ustanawia m.in: Centralny Rejestr Farmaceutów prowadzony przez Naczelną Radę Aptekarską oraz Krajowy Rejestr Zezwoleń na Prowadzenie Aptek Ogólnodostępnych, Punktów Aptecznych prowadzony przez Główny Inspektorat Farmaceutyczny, jako rejestry wtórne bazujące na regionalnych prowadzonych przez okręgowe izby aptekarskie oraz wojewódzkie inspektoraty farmaceutyczne.

 

 

 

Fragmenty artykułu autora bloga, który ukazał się w lipcowym numerze "IT w Administracji" .