Koszty społeczne w ochronie zdrowia

20.10.2023 | Okiem eksperta


Tomasz Holecki

Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach,
Wydział Nauk o Zdrowiu w Bytomiu,
Zakład Ekonomiki i Zarządzania w Ochronie Zdrowia



Maria Węgrzyn

Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu,
Wydział Ekonomii i Finansów,
Katedra Finansów


Koszty społeczne w ochronie zdrowia
Namysł nad pojęciem w kontekście chorób onkologicznych

Wstęp

Rosnąca zachorowalność na choroby cywilizacyjne skłania do poszukiwania skutecznych instrumentów pozwalających na odwrócenie negatywnych trendów epidemiologicznych. Ze względu na skalę zjawiska szczególne znaczenie mają te działania, które podejmowane są na rzecz zapobiegania, łagodzenia i przeciwdziałania chorobom onkologicznym, a dodatkowym przyczynkiem inicjatyw są wysokie i często pomijane koszty społeczne. Tym samym racjonalizacja zarządzania w zakresie optymalizacji kosztów chorób cywilizacyjnych staje się wyzwaniem dla całych społeczeństw i wymusza adekwatne działania w ramach polityki ochrony zdrowia. W konsekwencji inicjatywy te sprowadzają się do diagnozowania i stosowania w praktyce nowoczesnych rozwiązań w zakresie łagodzenia skutków oraz przeciwdziałania i zapobiegania powstawania konkretnych grup chorób. Działania te są tym bardziej zasadne, że zdrowie wraz z wykształceniem są kluczowymi elementami tworzącymi kapitał ludzki będący najważniejszym czynnikiem wzrostu gospodarczego współczesnych gospodarek [1]. Nie można zatem bagatelizować wpływu rozwiązań systemowych na poziom zdrowia populacji i rozwój państwa. Potwierdzają to wyniki badań przeprowadzone przez Bank Światowy, które uwidoczniły siłę oddziaływania zdrowia na stopę wzrostu dochodu i jego wielkość [2]. Przykładowo pięcioletnie wydłużenie oczekiwanego czasu życia prowadzi do zwiększenia rocznego tempa wzrostu PKB o 0,3-0,5% [3]. Hamulcem dla rozwoju gospodarczego są natomiast niepotrzebnie poniesione, zbyt wysokie koszty, identyfikowane jako niewytworzony w konsekwencji choroby lub nieskutecznego leczenia PKB [4]. I ta właśnie grupa kosztów powinna być dobrze zidentyfikowana, a następnie poddana analizie w celu jej minimalizacji lub całkowitej eliminacji. Przedwczesne śmierci, ograniczenie możliwości wykonywania pracy na skutek doznanych uszczerbków na zdrowiu, wpływają bowiem w sposób bezpośredni na podnoszenie wartości tych kosztów. Z tych m.in. powodów onkologia staje się priorytetem realizowanej polityki zdrowotnej w wielu krajach rozwiniętych, co ma skutkować podniesieniem efektywności wykorzystania dostępnych zasobów sensu largo.

Pojęcie kosztu społecznego

Nie ulega wątpliwości, że koszt społeczny interwencji medycznej lub jej zaniechania powinien być prawidłowo oszacowany, a analiza nie powinna ograniczać się tylko do uwzględniania ich w procesie stosowania określonych technologii medycznych, tj. wielkości nakładów związanych z leczeniem i ewentualnie profilaktyką. W takiej analizie powinny znaleźć swoje miejsce wszystkie obszary, za pośrednictwem których choroba może oddziaływać na poszczególne podmioty ekonomiczne. W rzeczywistości skutki choroby są odczuwane przez wszystkich uczestników życia gospodarczego wpływając na jednostki, gospodarstwa domowe, przedsiębiorstwa oraz całą gospodarkę. Wobec tego rachunek wydatków wykraczających poza koszty świadczeń cieszy się coraz większym zainteresowaniem nie tylko wśród ekspertów, ale również wśród decydentów odpowiedzialnych za utrzymanie systemów zdrowotnych.

Sam koszt ekonomiczny jest różnie rozumiany w perspektywie podmiotu gospodarującego i w perspektywie społecznej. Wyróżnić można ujęcie ogólne, szerokie, wąskie czy ujęcie stosowane przez Światową Organizację Zdrowia. Komponent kosztu społecznego zwany pośrednim występuje w ujęciu szerokim jako utracona produktywność lub jako utracona produkcja. Oznacza to również, że koszty pośrednie należy interpretować jako kategorię utraconych korzyści społecznych, w interpretacji efektów zewnętrznych albo inaczej alternatywnego kosztu społecznego, wyrażonej jako utracona produktywność lub produkcja. Warto również zwrócić uwagę na fakt, że koszty frykcyjne, tj. utraconych korzyści, zwane również kosztami alternatywnymi, szacowane w perspektywie przedsiębiorcy to nie to samo co koszty alternatywne w rachunku ekonomicznym. W rachunku zarządczym nie liczy się utraconego zysku wskutek absencji, niezdolności do pracy, tylko wskutek niewykorzystania innej alternatywy na osiągnięcie zysku.

W ekonomii istnieją trzy podejścia do szacowania kosztów pośrednich, rozumianych jako komponent kosztu społecznego w szerokim ujęciu, w zależności od przyjętej koncepcji teoretycznej: z perspektywy kapitału ludzkiego (human capital approach), metodą kosztów frykcyjnych (friction cost method) i z uwzględnieniem oceny stanu zdrowia jako gotowości do zapłaty (willingness-to-pay-method) [5]. W każdej metodzie pojawia się koszt jednostki czasu i długość okresu obniżonej produktywności. Parametrem wiodącym jest więc okres obniżonej produktywności, która ma swoje szczególne odzwierciedlenie w chorobach przewlekłych. Realizacja działań służących wsparciu osób chorujących przewlekle w prowadzeniu aktywnego i produktywnego życia ma ogromną wartość społeczną i gospodarczą.

Metoda kapitału ludzkiego jako najczęściej stosowana w praktyce jest mocno osadzona w teorii ekonomii. Uwzględnia podejście oparte na kosztach wytworzenia oraz oparte na przychodach. Prekursorem podejścia opartego na kosztach wytworzenia jest F. Engel (1883) [6]. W metodzie tej uwzględnia wszelkie wydatki związane z utrzymaniem i wychowaniem osoby, traktując je jako koszt wytworzenia. Pomimo swojej popularności metoda ta jest często krytykowana, z uwagi na przypisywanie poszczególnym osobom różnej produktywności uzależnionej od wieku i płci, a zatem dyskryminującej, nieuwzględnianie faz cykli koniunkturalnych, czy po prostu przeszacowywanie kosztów wynikających z trwałej niezdolności do pracy lub zgonu. Warto zauważyć, że zastrzeżenia te nie odnoszą się jednak do samej metody lecz do niedoskonałości stosowanych miar utraconej produktywności. Wsparcie metody poprzez uwzględnienie w obliczeniach współczynników aktywności zawodowej czy tablic trwania życia, z powodzeniem ograniczy wskazywane mankamenty. Metoda ta jest wciąż udoskonalana i znajduje rozwinięcie w wielu pracach naukowych, np. L. I. Dublina oraz A. J. Lotki 1997 [7].

Druga z wymienionych metod odnosząca się do szacowania kosztów pośrednich to metoda kosztów frykcyjnych. Prezentuje ona perspektywę przedsiębiorcy, gdzie przyjmuje się założenie o niepełnym wykorzystaniu posiadanych zasobów pracy w gospodarce. Kosztem pośrednim nie jest całkowita utrata wartości kapitału z powodu niezdolności do pracy chorego, a jedynie ta część, która nie zostanie odpracowana przez inne osoby lub przez chorego, po powrocie do pełnej sprawności. Założenie to opiera się na częściowym zaniechaniu wykonania zakładanych obowiązków w związku z zaistnieniem krótkotrwałej nieobecności w pracy. Jedynie pilna część obowiązków chorego jest zwykle przenoszona na pozostałych pracowników w całości lub w części, a pozostałe oczekują na jego powrót do pracy. Przyjęcie perspektywy przedsiębiorcy sprawia, że w metodzie kosztów frykcyjnych w sytuacji długotrwałej choroby lub zgonu chorego, koszty pośrednie ponoszone są tylko przez czas konieczny do momentu powrotu przedsiębiorstwa do wyjściowego poziomu produkcji [8].

Ostatnią z istotnych metod służących szacowaniu kosztów pośrednich jest metoda gotowości do zapłaty. Stosuje się ją głównie do wyceny dóbr i usług nieposiadających swojej ceny rynkowej. Strata produkcji wyrażana jest poprzez wartość pieniężną, jaką dana osoba byłaby w stanie zapłacić za obniżenie prawdopodobieństwa wystąpienia choroby lub przedwczesnej śmierci. Szacowanie wartości w tej metodzie opiera się na ujawnionych preferencjach (revealed preferences), czyli oszacowaniu wartości ludzkich działań podejmowanych w celu obniżenia ryzyka wystąpienia niepożądanego zdarzenia lub deklarowanych preferencjach (stated preferences), uwzględniających odpowiedzi respondentów o dokonywanych wcześniej wyborach. Metoda ta opiera się głównie na badaniach ankietowych lecz z uwagi na trudności w identyfikacji i subiektywnej ocenie, np. ocenie bólu czy utraty czasu wolnego, często uznawana jest za mało wiarygodną.

Zasygnalizowane w zarysie metody służące szacowaniu kosztów utraconej produkcji wymagają przyjęcia jednostki miary produktywności pracy. Z uwagi na wielość podejść i trudności z jednorodnym jej pomiarem, w literaturze odnajdujemy wiele miar produktywności. Wśród wielu mierników najprostszym jest wskaźnik zasobności społeczeństwa, wyrażany poprzez Produkt Krajowy Brutto (PKB), de facto miernik produktywności, oraz rozmaite jego odmiany. Jeśli bowiem zarówno ilość jak i jakość świadczonych usług zdeterminowana jest potencjałem narodowym, to wielkość tego agregatu oraz jego cząstka przeznaczana na ochronę zdrowia wpływa na jakości życia pacjentów oraz potencjalnych pacjentów, którzy świadomi poziomu opieki medycznej i jej dostępności odczuwają spokój lub zaniepokojenie. Wkraczając na grunt normatywnej ekonomii dobrobytu i sporu o sprawiedliwy podział dóbr wiadomo, że jednorodnego wskaźnika przedstawić nie sposób, ale szacunkowo i subiektywnie uczynić to można. Rozwiązaniem może być konstrukcja na wzór Index of the Economic Aspects of Welfare, która ze zbioru informacji o konsumpcji dóbr wywnioskować próbuje poziom zasobności badanej grupy społecznej, sondując m.in.: poziom i proporcje wydatków na cele konsumpcyjne, inwestycyjne, wartość czasu wolnego, wartość pracy w gospodarstwie domowym, wydatki na służbę zdrowia (w różnych okresach obliczeniowych), wydatki edukacyjne, itp.

Możliwymi do wykorzystania są również mierniki stosowane np. przez Organizację Narodów Zjednoczonych, w tym HDI (Human Development Index) oraz HPI (Human Poverty Index) wnioskujące o sytuacji ludności na podstawie PKB per capita, rokując przewidywaną długość życia w chwili urodzin czy analizując poziom wykształcenia obywateli. Dodatkowe informacje, które wydają się istotne z punktu widzenia problematyki szacowania kosztów jednostki chorobowej to m.in.: stosunkowo łatwo mierzalne to dochody z pracy lub inne świadczenia finansowe, finansowe transfery państwowe, transfery niepubliczne, opłaty nieformalne w służbie zdrowia, stopień rezygnacji z procesów leczenia z powodów finansowych, rezygnacja z wykupu zaordynowanych leków, stopień korzystania z niepublicznej służby zdrowia, odmowa wykonania świadczenia (limity, kolejki itp.), indywidualne dofinansowanie pobytu w szpitalu (dodatkowe badania, leki, posiłki itp.).

Ponieważ stopień zamożności populacji wpływa bezpośrednio na zdolność absorpcji świadczeń medycznych oraz jakość życia diagnozowanej populacji, analizy mogą opierać się również na informacjach o dochodach majątkowych gospodarstw domowych oraz danych o podobnym charakterze. W praktyce do najczęściej wykorzystywanych miar produktywności zarówno w ekonomii jak i farmakoekonomii zaliczyć należy: wynagrodzenie brutto oraz produkt krajowy brutto per capita. Każda z tych miar pozwala na wyrażenie wielkości produkcji w jednostkach pieniężnych oraz jest powszechnie akceptowana i zrozumiana. Wobec powyższego informacja o wysokości wydatków na ochronę zdrowia ze szczególnym uwzględnieniem wybranego obszaru chorobowości jest bardzo potrzebna i wskazuje na konieczne kierunki działań w przyszłości.

Porównań w zakresie wydatków na ochronę zdrowia realizowaną w różnych krajach w literaturze jest wiele. Różnią się one układem grup państw czy przyjętymi do badań wskaźnikami [9]. Niemniej jednak wszystkie one pokazują dużą rozbieżność w wartościach środków finansowych przeznaczanych na zdrowie. Różnice w wartościach środków finansowych przekazywanych przez rządy państw na opiekę onkologiczną są bardzo duże. Nie wynika to z istotnej różnicy w zachorowaniach w poszczególnych państwach lecz z przyjętych rozwiązań systemowych oraz narodowych możliwości finansowych. Podnoszenie roli profilaktyki, promocji zdrowia i zarządzania chorobą może bowiem w istotny sposób zniwelować niekorzystne oddziaływanie schorzeń przewlekłych na otoczenie, w którym przebywa pacjent i na całą gospodarkę. W konsekwencji problem produktywności utraconej na skutek choroby będzie mógł mieć coraz mniejsze znaczenie. Dlatego też bardzo wielu badaczy utożsamia komponenty kosztów społecznych z kosztami pośrednio obejmującymi utraconą produktywność. Przyjmowana metodologia do prowadzenia tych badań jest jednak zwykle bardzo różna. Problematyka kosztów pośrednich w powyższym rozumieniu jest zwykle tylko elementem uzupełniającym rozważania, które w głównej mierze pokazują analizy rekomendacji finansowych stosowanych w leczeniu konkretnych schorzeń.

Działania ukierunkowane na ograniczanie kosztów w chorobach onkologicznych

Według szacunków liczba nowych przypadków nowotworów rocznie na świecie w ciągu najbliższych 20 lat wzrośnie o ponad 63%, z ok. 18 mln w roku 2018 do ponad 29,5 mln w roku 2040. W przypadku mężczyzn będzie to wzrost na poziomie prawie 70%, w przypadku kobiet – prawie 57%. Szacuje się, że liczba zgonów w analizowanym okresie wzrośnie o ponad 71% u obu płci, z ok. 9,5 mln w roku 2018 do ponad 16 mln w roku 2040. Śmiertelność w przypadku mężczyzn wzrośnie o ok. 75%, w przypadku kobiet – o ok. 68% [10]. Tak prognozowana dynamika zachorowalności oraz zgonów z przyczyn onkologicznych wskazuje bezpośrednio na powstawanie ogromnych strat, zarówno z punktu widzenia liczebności społeczeństw oraz utraconej produktywności, rozumianej jako ograniczenie możliwości wykonywania pracy na skutek doznanych uszczerbków na zdrowiu. A zatem zarówno z punktu widzenia społeczeństwa jak i gospodarki, bezwzględnie należy dążyć do ograniczania strat poprzez podnoszenie skuteczności klinicznej w prowadzonym procesie leczniczym, ale także poprzez minimalizację pozamedycznych kosztów pośrednich powstających w trakcie choroby.

Mając na uwadze rosnące koszty ekonomiczne i społeczne chorób onkologicznych oraz konsekwencje tych chorób, rządy wielu państw podejmują trud wprowadzania zmian w systemach opieki zdrowotnej. Istnieje wiele międzynarodowych doświadczeń dotyczących tworzenia i implementacji planów i strategii zwalczania nowotworów. Narodowe strategie lub plany zwalczania nowotworów mają różny charakter i tworzą zbiory różnych działań uwzgledniających własne potrzeby i problemy. Poszczególne organizacje międzynarodowe proponują własne podejścia metodyczne do tworzenia strategii. Z raportu Imperial College w Londynie wynika, że w roku 2009 spośród 27 państw Europy objętych analizą jedynie 16 posiadało strategie lub narodowe plany zwalczania raka [11].

Polityka zdrowotna w Polsce w zakresie onkologii opiera się o Strategię Walki z Rakiem 2015-2024 [12], a przed 2015r., o Narodową Strategię Walki z Chorobą Nowotworową i stanowi jeden z najistotniejszych przejawów aktywności instytucji państwa, podejmowanej celem zagwarantowania jak najwyższego zakresu bezpieczeństwa zdrowotnego obywateli. Wśród działań podmiotów publicznych, których skutki wiążą się ze zdrowiem populacji, wskazać można m.in. identyfikację priorytetów zdrowotnych dla kraju, czy też opracowanie map potrzeb zdrowotnych. W stosownych aktach prawnych [13] wymienia się jako priorytety m.in. zmniejszenie zapadalności i przedwczesnej umieralności z powodu: chorób układu sercowo-naczyniowego (w tym zawałów serca, niewydolności serca i udarów mózgu), nowotworów złośliwych, przewlekłych chorób układu oddechowego oraz cukrzycy. Wybór tych priorytetów wynika z oceny skali występowania najczęstszych przyczyn chorób i przedwczesnych zgonów z powodu chorób cywilizacyjnych, będących największym obciążeniem dla systemu opieki zdrowotnej oraz zabezpieczenia społecznego. Nowotwory stanowią drugą najczęstszą przyczynę zgonów w Polsce. Za ponad 23% zgonów z przyczyn nowotworowych odpowiada rak złośliwy tchawicy, oskrzela i płuca, za kolejne 17,3% – rak żołądka, okrężnicy, odbytnicy, złącza jelit i odbytu. Zgony z powodu raka piersi stanowią ponad 8% ogółu zgonów z przyczyn nowotworowych [14].

Tak wyznaczone priorytety przełożyły się na intensyfikację działań w kierunku poprawy dostępności do usług leczniczych. W konsekwencji określona została np. specjalna ścieżka postępowania dla osób z rozpoznaniem onkologicznym, tzw. szybka terapia onkologiczna na realizację której przeznaczono część środków finansowych z ogólnej puli składek na ubezpieczenie zdrowotne. Karta uprawniająca do szybkiej diagnostyki i leczenia onkologicznego tzw. karta Diagnostyki i Leczenia Onkologicznego (DiLO) została wprowadzona w Polsce dnia 1 stycznia 2015 roku [15] wraz z pakietem onkologicznym – grupą przepisów mających na celu poprawę diagnostyki i usprawnienie leczenia raka. Szybka terapia onkologiczna dedykowana jest pacjentom, u których lekarze podejrzewają lub stwierdzą nowotwór złośliwy oraz chorym w trakcie leczenia onkologicznego. Nie ma żadnych ograniczeń wiekowych w dostępie do leczenia w ramach szybkiej terapii onkologicznej. Diagnostyka i leczenie w ramach pakietu onkologicznego nie są także objęte limitami określanymi przez publicznego płatnika, co jest regułą w przypadku innych świadczeń. Działania podjęte w ramach szybkiej terapii onkologicznej mają służyć skróceniu czasu dostępu do koniecznych procedur leczniczych. Tak sformułowane zadanie i oczekiwane efekty to przejaw dbałości o poprawę dostępności do świadczeń, które wpisują się w całość polityki zdrowotnej prowadzonej przez państwo. Niestety jednak w praktyce proces rozpoczęty w 2015 roku wciąż jeszcze nie wpłynął na wyraźny spadek czasu oczekiwania na dostęp do usług.

Innym przejawem aktywności w zakresie polityki zdrowotnej jest utworzenie map potrzeb zdrowotnych, jako istotnego narzędzi wspierającego procesy decyzyjne [16]. Mapy te, w założeniu, stanowią zaawansowane narzędzie analityczne wspierające decyzje zarządcze w ochronie zdrowia w oparciu o trendy demograficzne i epidemiologiczne, a także istniejącą infrastrukturę oraz prognozowane potrzeby w tym zakresie. Obowiązek opracowywania map zapotrzebowania na świadczenia medyczne w procesie planowania i podziału środków finansowych na ochronę zdrowia przypisany jest do Ministerstwa Zdrowia. W procesie planowania map uznano, iż ocena faktycznego zapotrzebowania na świadczenia opieki zdrowotnej z poszczególnych rodzajów i zakresów doprowadzi do lepszego dostosowania finansowania usług zdrowotnych w stosunku do sytuacji epidemiologicznej i demograficznej na terenie kraju, jak i poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego. W mapach uwzględniono analizy dotyczące potrzeb zdrowotnych poszczególnych regionów i całego kraju, zebrano dane demograficzne i epidemiologiczne, dane dotyczące realizowanych świadczeń, a także dane o zasobach kadrowych i sprzętowych. Nierówności w dostępie do sprzętu diagnostycznego wykazane w mapach stały się podstawą do podejmowania aktywnych działań na polu polityki zdrowotnej. Wbrew powszechnemu przekonaniu aktywności te nie polegały jedynie na dokupieniu brakującego sprzętu, ale właśnie na dokonaniu weryfikacji zapotrzebowania. Tego typu działania, zainspirowane informacjami zawartymi w mapach potrzeb zdrowotnych, pozwalają na podejmowanie przez decydentów bardziej świadomych decyzji i tym samym na wyższą efektywność w zakresie rzeczywistego wyrównywania różnic rozwojowych.

Ważnym aspektem polityki zdrowotnej państwa są zakupy sprzętu diagnostycznego na potrzeby świadczeń onkologicznych, które w ostatnich latach w Polsce odbywały się głównie w oparciu o środki finansowe pochodzące z Europejskiego Funduszu Społecznego. Kierunki takich działań wpisują się w dokumenty strategiczne UE. Wśród kierunków zasilania finansowego służącego poprawie dostępności do infrastruktury medycznej wymienić należy Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój (PO WER), w ramach którego prowadzone są działania wspierające profilaktykę chorób nowotworowych uzupełnione o możliwość zakupu brakującego sprzętu koniecznego do realizacji zadania [17]. Dodatkowo uzupełnienie infrastruktury medycznej następowało w oparciu o Programy Operacyjne Województw na lata 2014-2020 wpisane w odpowiednie osie priorytetowe. Infrastruktura medyczna znalazła także źródło zasilania w Programie Operacyjnym Infrastruktura i Środowisko 2014 – 2020, gdzie działanie 9.2 Infrastruktura ponadregionalnych podmiotów leczniczych umożliwia wsparcie oddziałów oraz innych jednostek organizacyjnych szpitali ponadregionalnych, które są ukierunkowane na leczenie chorób wpływających na dezaktywizację zawodową (m.in. choroby nowotworowe).

Onkologia jest także wspierana ze środków europejskich innych niż unijne, poprzez Fundusze norweskie i EOG [18]. Są to: program PL07 „Poprawa i lepsze dostosowanie ochrony zdrowia do trendów demograficzno-epidemiologicznych”, a w nim pięć projektów obejmujących: badania, akcje promujące zdrowy styl życia, doposażenie i modernizacja podmiotów leczniczych oraz program PL13 „Ograniczanie społecznych nierówności w zdrowiu”, w tym 26 projektów z czego 7 dotyczących profilaktyki nowotworowej

(dofinansowanie programów profilaktycznych, działania edukacyjne i promocyjne). Wszystkie te działania mają służyć wzmocnieniu zasobów krajowej ochrony zdrowia w celu poprawy diagnostyki, leczenia oraz dostępności do świadczeń, a w konsekwencji zmniejszeniu kosztów społecznych chorób onkologicznych w ich szerokim rozumieniu.

Podsumowanie

Wzrost zachorowalności na choroby onkologiczne w świecie w ciągu ostatnich kilkunastu lat jest bezsprzeczny. Zjawisko to wpłynęło na konieczność ponoszenia przez rządy państw i całe społeczeństwa coraz wyższych kosztów związanych z ochroną zdrowia, w tym z leczeniem i opieką nad pacjentem. Alternatywą dla braku coraz większego zaangażowania w proces przeciwdziałania rozszerzania się chorób nowotworowych byłby bardzo wyraźny wzrost śmiertelności, wzrost niepełnosprawności, utrata produktywności. A zatem konieczne jest podejmowanie działań służących zahamowaniu negatywnych tendencji. Prace prowadzone są równolegle na polu medycznym, gdzie poszukuje się najskuteczniejszych metod terapii i programów lekowych oraz na polu zarządczym i organizacyjnym, dla którego zasadnicze znaczenie ma prowadzona przez poszczególne państwa polityka zdrowotna oraz wiedza z zakresu ekonomiki zdrowia.

Wobec powyższego widać wyraźnie, że spojrzenie na problem zdrowia i choroby w ujęciu społeczno-ekonomicznym, musi ulec przewartościowaniu, tym bardziej, że ekonomiści długo nie interesowali się wartością zdrowia, a badali jedynie w jaki sposób stan zdrowia społeczeństwa wpływa na wzrost gospodarczy i w jaki sposób zdrowe społeczeństwo może się przyczynić do rozwoju gospodarczego poszczególnych krajów. Już samo zachorowanie ogranicza bowiem możliwości wytwórcze poszczególnych jednostek w związku z utraconą produktywnością przy równoczesnym wzroście zapotrzebowania na dodatkową pomoc rozumianą jako dodatkowy koszt społeczny sensu largo. W efekcie mamy do czynienia z ponoszeniem nieplanowanych kosztów, których wielkość jest różna w zależności od rodzaju choroby czy stadium jej rozwoju. Choroba oddziałuje również na samą zdolność do wykonywania pracy. Nieobecność w pracy lub obniżona wydajność chorego pracownika wpływają z kolei na obniżenie jakości i ilości wykonanych zadań, co wiąże się wprost z pojęciem utraconej produkcji potencjalnej. Suma takich efektów zaobserwowanych na poziomie wszystkich przedsiębiorstw odzwierciedla koszty ponoszone przez całą gospodarkę. Tym samym wszystkie czynniki obniżające poziom globalnego zdrowia, a w szczególności przyczyny długotrwałego obniżenia zdrowotności populacji, jakimi są np. przewlekłe choroby onkologiczne, uderzają w zdrowie jako jeden z głównych filarów rozwoju państwa.

Uzasadnionym jest zatem stwierdzenie, że wyliczenie kosztów bezpośrednich chorób nowotworowych, w oparciu o rachunki publicznych płatników (MZ, NFZ, JST) jest zadaniem wykonalnym lecz w swym obrazie niepełnym. Natomiast wyliczenie kosztu społecznego jest bardzo trudne z uwagi na ograniczoną dostępność do danych i stosowaną różnorodność klasyfikacyjną. Rachunek kosztów stanowić powinien zatem fundament dla racjonalnej polityki zdrowotnej, chociaż jego poprawne spreparowanie nie jest zadaniem łatwym. Warto jednak spróbować zbliżyć się do prawdy, gdyż pojedyncze, wybrane badania przeprowadzone dla jednostkowych chorób onkologicznych ukazują ogromną skalę problemu.

Węgrzyn Maria, Holecki Tomasz, W: Współczesne problemy zarządzania opartego na
dowodach w sektorze publicznym
/ Ćwiklicki Marek, Frączkiewicz-Wronka Aldona,
Pacut Agnieszka (red.), 2022, Kraków, Małopolska Szkoła Administracji Publicznej
Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, s.101-110, ISBN 9788389410733

Bibliografia

  1. Becker G.S., Investment in Human Capital , A Theoretical Analisys, The Journal of Political Economy 70 (5), 1962, 9-49.
  2. World Bank (1980) World Development Report, Washington, World Bank (1993) Investing in health, World Development Report No 1993, New York, Oxford University Press.
  3. Zamora J., Investment in health and economic growth: a perspective from Latin America and the Caribbean 2000, Pan American Health Organization, Division of Health and Human Development , Washington , http://www.paho.org/English/HDP/HDR/ACHR-00-08.pdf.
  4. Straty ekonomiczne i koszty leczenia wybranych ośmiu nowotworów w województwie dolnośląskim w latach 2014-2016- wnioski dla polityki zdrowotnej, (red.) Nojszewska, Raport Polskiego Towarzystwa Onkologicznego, 2018.
  5. Metodyka pomiaru kosztów pośrednich w polskim systemie ochrony zdrowia, Raport EY, Program Sprawne Państwo, Warszawa 2013.
  6. Czajkowski Z, Kapitał ludzki – pojęcie i miary, Prace i Materiały Instytutu Gospodarki Światowej nr 312, Warszawa 2012.
  7. Dublin L.I, A.J. Lotka, The Money Value of a Man, Amo Press, New York 1977.
  8. Jakubczyk M., Wrona W., Macioch T., Golicki D., Niewada M., Hermanowski T., Koszty pośrednie w ocenie technologii medycznych, Pol. Merk. Lek., 2010, XXVIII, 163, 42.
  9. Jakovljevic, M., Fernandes, P. O., Teixeira, J. P., Rancic, N., Timofeyev, Y., & Reshetnikov, V. (2019). Underlying differences in health spending within the World Health Organisation Europe Region—comparing EU15, EU post-2004, CIS, EU candidate, and CARINFONET countries. International journal of environmental research and public health, 16(17).
  10. Global Cancer Observatory, International Agency for Research on Cancer [https://gco.iarc.fr/].
  11. The Global Competitiveness Report 2016-2017.
  12. https://pto.med.pl/- strategia walki z rakiem.
  13. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 lutego 2018 r. w sprawie priorytetów zdrowotnych [Dz.U. 2018 poz. 469].
  14. Smaga. A., Mikułowska M., Komorowska A., Falkiewicz B., Rak piersi w Polsce- leczenie to inwestycja, Raport z projektu badawczego, Instytut Zarządzania w Ochronie Zdrowia Uczelni Łazarskiego, Warszawa 2014.
  15. www.pakietonkologiczny.gov.pl
  16. http://mpz.mz.gov.pl/
  17. https://www.gov.pl/web/zdrowie/programy-realizowane-przez-ministerstwo-zdrowia
  18. http://zdrowie.gov.pl/strona-585-programy.html

Tekst wykorzystany w: Współczesne problemy zarządzania opartego na dowodach w sektorze publicznym / Ćwiklicki Marek, Frączkiewicz-Wronka Aldona, Pacut Agnieszka (red.), 2022, Kraków, Małopolska Szkoła Administracji Publicznej Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, s.101-110, ISBN 9788389410733